یک زمان با رفتگان صحبت گزین
صنعت آزاد مردان ہم ببین
خیز و کار ایبک و سوری نگر
وا نما چشمی اگر داری جگر
خویش را از خود برون آوردہ اند
این چنین خود را تماشا کردہ اند
سنگہا با سنگہا پیوستہ اند
روزگاری را بہ آنی بستہ اند
دیدن او پختہ تر سازد ترا
در جھان دیگر اندازد ترا
نقش سوی نقشگر می آورد
از ضمیر او خبر می آورد
ہمت مردانہ و طبع بلند
در دل سنگ این دو لعل ارجمند
سجدہ گاہ کیست این از من مپرس
بی خبر روداد جان از تن مپرس
وای من از خویشتن اندر حجاب
از فرات زندگی ناخوردہ آب
وای من از بیخ و بن بر کندہ ئی
از مقام خویش دور افکندہ ئی
محکمی ہا از یقین محکم است
وای من شاخ یقینم بی نم است
در من آن نیروی الا اﷲ نیست
سجدہ ام شایان این درگاہ نیست
یک نظر آن گوھر نابی نگر
تاج را در زیر مہتابی نگر
مرمرش ز آب روان گردندہ تر
یک دم آنجا از ابد پایندہ تر
عشق مردان سر خود را گفتہ است
سنگ را با نوک مژگان سفتہ است
عشق مردان پاک و رنگین چون بہشت
می گشاید نغمہ ہا از سنگ و خشت
عشق مردان نقد خوبان را عیار
حسن را ھم پردہ در ہم پردہ دار
ہمت او آنسوی گردون گذشت
از جہان چند و چون بیرون گذشت
زانکہ در گفتن نیاید آنچہ دید
از ضمیر خود نقابی بر کشید
از محبت جذبہ ہا گردد بلند
ارج می گیرد ازو ناارجمند
بی محبت زندگی ماتم ھمہ
کاروبارش زشت و نامحکم ھمہ
عشق صیقل می زند فرہنگ را
جوہر آئینہ بخشد سنگ را
اھل دل را سینۂ سینا دہد
با ھنرمندان ید بیضا دہد
پیش او ہر ممکن و موجود مات
جملہ عالم تلخ و او شاخ نبات
گرمی افکار ما از نار اوست
آفریدن جان دمیدن کار اوست
عشق مور و مرغ و آدم را بس است
’’عشق تنہا ہر دو عالم را بس است‘‘
دلبری بی قاہری جادوگری است
دلبری با قاہری پیغمبری است
ہر دو را در کار ہا آمیخت عشق
عالمی در عالمی انگیخت عشق

در غلامی عشق و مذہب را فراق
انگبین زندگانی بد مذاق
عاشقی ، توحید را بر دل زدن
وانگہی خود را بہر مشکل زدن
در غلامی عشق جز گفتار نیست
کار ما گفتار ما را یار نیست
کاروان شوق بی ذوق رحیل
بی یقین و بی سبیل و بی دلیل
دین و دانش را غلام ارزان دہد
تا بدن را زندہ دارد جان دہد
گرچہ بر لبہای او نام خداست
قبلۂ او طاقت فرمانرواست
طاقتی نامش دروغ با فروغ
از بطون او نزاید جز دروغ
این صنم تا سجدہ اش کردی خداست
چون یکی اندر قیام آئی فناست
آن خدا نانی دہد جانی دہد
این خدا جانی برد نانی دہد
آن خدا یکتا ست این صد پارہ ایست
آن ہمہ را چارہ این بیچارہ ایست
آن خدا درمان آزار فراق
این خدا اندر کلام او نفاق
بندہ را با خویشتن خوگر کند
چشم و گوش و ہوش را کافر کند
چون بجان عبد خود راکب شود
جان بہ تن لیکن ز تن غایب شود
زندہ و بیجان چہ رازست این نگر
با تو گویم معنی رنگین نگر
مردن و ہم زیستن ای نکتہ رس
این ہمہ از اعتبارات است و بس
ماہیان را کوہ و صحرا بی وجود
بہر مرغان قعر دریا بی وجود
مرد کر سوز نوا را مردہ ئے
لذت صوت و صدا را مردہ ئی
پیش چنگی مست و مسرور است کور
پیش رنگی زندہ در گور است کور
روح با حق زندہ و پایندہ ایست
ورنہ این را مردہ آن را زندہ ایست
آنکہ حی لایموت آمد حق است
زیستن باحق حیات مطلق است
ہر کہ بی حق زیست جز مردار نیست
گرچہ کس در ماتم او زار نیست
از نگاہش دیدنی ہا در حجاب
قلب او بی ذوق و شوق انقلاب
سوز مشتاقی بہ کردارش کجا
نور آفاقی بہ گفتارش کجا
مذہب او تنگ چون آفاق او
از عشا تاریک تر اشراق او
زندگی بار گران بر دوش او
مرگ او پروردۂ آغوش او
عشق را از صحبتش آزار ہا
از دمش افسردہ گردد نار ہا
نزد آن کرمی کہ از گل بر نخاست
مہر و ماہ و گنبد گردان کجاست
از غلامی ذوق دیداری مجوی
از غلامی جان بیداری مجوی
دیدۂ او محنت دیدن نبرد
در جہان خورد و گران خوابید و مرد
حکمران بگشایدش بندی اگر
می نہد بر جان او بندی دگر
سازد آئینی گرہ اندر گرہ
گویدش می پوش ازین آئین زرہ
ریز پیز قہر و کین بنمایدش
بیم مرگ ناگہان افزایدش
تا غلام از خویش گردد ناامید
آرزو از سینہ گردد ناپدید
ق
گاہ او را خلعت زیبا دہد
ہم زمام کار در دستش نہد
مہرہ را شاطر ز کف بیرون جہاند
بیذق خود را بہ فرزینی رساند
نعمت امروز را شیداش کرد
تا بہ معنی منکر فرداش کرد
تن ستبر از مستی مہر ملوک
جان پاک از لاغری مانند دوک
گردد ار زار و زبون یک جان پاک
بہ کہ گردد قریۂ تن ہا ہلاک
بند بر پا نیست بر جان و دل است
مشکل اندر مشکل اندر مشکل است

مرگ ہا اندر فنون بندگی
من چہ گویم از فسون بندگی
نغمۂ او خالی از نار حیات
ہمچو سیل افتد بہ دیوار حیات
چون دل او تیرہ سیمای غلام
پست چون طبعش نواہای غلام
از دل افسردۂ او سوز رفت
ذوق فردا لذت امروز رفت
از نی او آشکارا راز او
مرگ یک شہر است اندر ساز او
ناتوان و زار می سازد ترا
از جہان بیزار می سازد ترا
چشم او را اشک پیہم سرمہ ایست
تا توانے بر نوای او مایست
الحذر این نغمۂ موت است و بس
نیستی در کسوت صوت است و بس
تشنہ کامی ، این حرم بی زمزم است
در بم و زیرش ہلاک آدم است
سوز دل از دل برد غم میدہد
زہر اندر ساغر جم می دہد
غم دو قسم است ای برادر گوش کن
شعلۂ ما را چراغ ہوش کن
یک غم است آن غم کہ آدم را خورد
آن غم دیگر کہ ہر غم را خورد
آن غم دیگر کہ ما را ھمدم است
جان ما از صحبت او بی غم است
اندرو ہنگامہ ہای غرب و شرق
بحر و در وی جملہ موجودات غرق
چون نشیمن می کند اندر دلی
دل ازو گردد یم بی ساحلی
بندگی از سر جان نا آگہی است
زان غم دیگر سرود او تہی است
من نمیگویم کہ آہنگش خطاست
بیوہ زن را اینچنین شیون رواست
نغمہ باید تند رو مانند سیل
تا برد از دل غمان را خیل خیل
نغمہ می باید جنون پروردہ ئے
آتشی در خون و دل حل کردہ ئی
از نم او شعلہ پروردن توان
خامشی را جزو او کردن توان
می شناسی در سرود است آن مقام
’’کاندرو بی حرف می روید کلام‘‘
نغمۂ روشن چراغ فطرت است
معنی او نقشبند صورت است
اصل معنی را ندانم از کجاست
صورتش پیدا و با ما آشناست
نغمہ گر معنی ندارد مردہ ایست
سوز او از آتش افسردہ ایست
راز معنی مرشد رومی گشود
فکر من بر آستانش در سجود
’’معنی آن باشد کہ بستاند ترا
بی نیاز از نقش گرداند ترا
معنی آن نبود کہ کور و کر کند
مرد را بر نقش عاشق تر کند‘‘
مطرب ما جلوۂ معنی ندید
دل بصورت بست و از معنی رمید
مصوری
ہمچنان دیدم فن صورت گری
نی براہیمی درو نی آزری
’’راہبی در حلقۂ دام ہوس
دلبری با طایری اندر قفس
خسروی پیش فقیری خرقہ پوش
مرد کوہستانیی ہیزم بدوش
نازنینی در رہ بتخانہ ئی
جوگئی در خلوت ویرانہ ئی
پیرکی از درد پیری داغ داغ
آنکہ اندر دست او گل شد چراغ
مطربی از نغمۂ بیگانہ مست
بلبلی نالید و تار او گسست
نوجوانے از نگاہی خوردہ تیر
کودکے بر گردن بابای پیر‘‘
می چکد از خامہ ہا مضمون موت
ہر کجا افسانہ و افسون موت
علم حاضر پیش آفل در سجود
شک بیفزود و یقین از دل ربود
بی یقین را لذت تحقیق نیست
بی یقین را قوت تخلیق نیست
بی یقین را رعشہ ہا اندر دل است
نقش نو آوردن او را مشکل است
از خودی دور است و رنجور است و بس
رہبر او ذوق جمہور است و بس
حسن را دریوزہ از فطرت کند
رہزن و راہ تہی دستی زند
حسن را از خود برون جستن خطاست
آنچہ می بایست پیش ما کجاست
نقشگر خود را چو با فطرت سپرد
نقش او افکند و نقش خود سترد
یک زمان از خویشتن رنگی نزد
بر زجاج ما گہی سنگی نزد
فطرت اندر طیلسان ہفت رنگ
ماندہ بر قرطاس او با پای لنگ
بی تپش پروانۂ کم سوز او
عکس فردا نیست در امروز او
از نگاہش رخنہ در افلاک نیست
زانکہ اندر سینہ دل بیباک نیست
خاکسار و بی حضور و شرمگین
بی نصیب از صحبت روح الامین
فکر او نادار و بی ذوق ستیز
بانگ اسرافیل او بی رستخیز
خویش را آدم اگر خاکی شمرد
نور یزدان در ضمیر او بمرد
چون کلیمی شد برون از خویشتن
دست او تاریک و چوب او رسن
زندگی بی قوت اعجاز نیست
ہر کسی دانندۂ این راز نیست
آن ہنرمندی  کہ بر فطرت فزود
راز خود را بر نگاہ ما گشود
گرچہ بحر او ندارد احتیاج
میرسد از جوی ما او را خراج
چین رباید از بساط روزگار
ہر نگاہ از دست او گیرد عیار
حور او از حور جنت خوشتر است
منکر لات و مناتش کافر است
آفریند کائنات دیگری
قلب را بخشد حیات دیگری
بحر و موج خویش را بر خود زند
پیش ما موجش گہر می افکند
زان فراوانی کہ اندر جان اوست
ہر تہی را پر نمودن شأن اوست
فطرت پاکش عیار خوب و زشت
صنعتش آئینہ دار خوب و زشت
عین ابراھیم و عین آزر است
دست او ہم بت شکن ہم بتگر است
ہر بنای کہنہ را بر می کند
جملہ موجودات را سوہان زند
در غلامی تن ز جان گردد تہی
از تن بی جان چہ امید بہی
ذوق ایجاد و نمود از دل رود
آدمی از خویشتن غافل رود
جبرئیلی را اگر سازی غلام
بر فتد از گنبد آئینہ فام
کیش او تقلید و کارش آزری ست
ندرت اندر مذہب او کافری ست
تازگیہا وہم و شک افزایدش
کہنہ و فرسودہ خوش می آیدش
چشم او بر رفتہ از آیندہ کور
چون مجاور رزق او از خاک گور
گر ہنر این است مرگ آرزوست
اندرونش زشت و بیرونش نکوست
طایر دانا نمیگردد اسیر
گرچہ باشد دامی از تار حریر