Allama Sir Muhammad Iqbal was a poet, philosopher and politician born in Sialkot, British India (now in Pakistan), whose poetry in Urdu and Persian is considered to be among the greatest of the modern era and whose vision of an independent state for the Muslims of British India was to inspire the creation of Pakistan. He is commonly referred to as Allama Iqbal‎, Allama meaning "Scholar". Iqbal was a strong proponent of the political and spiritual revival of Islamic civilization across the world, but specifically in India; a series of famous lectures he delivered to this effect were published as The Reconstruction of Religious Thought in Islam. One of the most prominent leaders of the All India Muslim League, Iqbal encouraged the creation of a "state in northwestern India for Indian Muslims" in his 1930 presidential address. Iqbal encouraged and worked closely with Muhammad Ali Jinnah, and he is known as Muffakir-e-Pakistan ("The Thinker of Pakistan"), Shair-e-Mashriq ("The Poet of the East"), and Hakeem-ul-Ummat ("The Sage of Ummah"). He is officially recognized as the "national poet" in Pakistan. https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama 2021-02-20T00:44:40+00:00 Int. Iqbal Society noreply@iqbal.com.pk 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1743-khitaab-ba-javaid Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"> <span lang="ER">این سخن آراستن بیحاصل است<br /> بر نیاید آنچہ در قعر دل است<br /> گرچہ من صد نکتہ گفتم بی حجاب<br /> نکتہ ئے دارم کہ ناید در کتاب<br /> گر بگویم مے شود پیچیدہ تر<br /> حرف و صوت او را کند پوشیدہ تر<br /> سوز او را از نگاہ من بگیر<br /> یا ز آہ صبحگاہ من بگیر<br /> مادرت درس نخستین با تو داد<br /> غنچہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تو از نسیم او گشاد<br /> از نسیم او ترا این رنگ و بوست<br /> ای متاع ما بہای تو ازوست<br /> دولت جاوید ازو اندوختی<br /> از لب او لاالہ آموختی<br /> ای پسر ذوق نگہ از من بگیر<br /> سوختن در لاالہ از من بگیر<br /> لاالہ گوئے بگو از روی جان<br /> تا ز اندام تو آید بوے جان<br /> مہر و مہ گردد ز سوز لاالہ<br /> دیدہ ام این سوز را در کوہ و کہ<br /> این دو حرف لاالہ گفتار نیست<br /> لاالہ جز تیغ بی زنہار نیست<br /> زیستن با سوز او قہاری است<br /> لاالہ ضرب است و ضرب کاری است<br /> مؤمن و پیش کسان بستن نطاق<br /> مؤمن و غداری و فقر و نفاق<br /> با پشیزی دین و ملت را فروخت<br /> ہم متاع خانہ و ہم خانہ سوخت<br /> لاالہ اندر نمازش بود و نیست<br /> نازہا اندر نیازش بود و نیست<br /> نور در صوم و صلوت او نماند<br /> جلوہ ئی در کائنات او نماند<br /> آنکہ بود اﷲ او را ساز و برگ<br /> فتنہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او حب مال و ترس مرگ<br /> رفت ازو آن مستی و ذوق و سرور<br /> دین او اندر کتاب و او بگور<br /> صحبتش با عصر حاضر در گرفت<br /> حرف دین را از دو ’’پیغمبر‘‘ گرفت<br /> آن ز ایران بود و این ہندی نژاد<br /> آن ز حج بیگانہ و این از جہاد<br /> تا جہاد و حج نماند از واجبات<br /> رفت جان از پیکر صوم و صلوت<br /> روح چون رفت از صلوت و از صیام<br /> فرد ناہموار و ملت بی نظام<br /> سینہ ہا از گرمی قرآن تہی<br /> از چنین مردان چہ امید بہی<br /> از خودی مرد مسلمان در گذشت<br /> ای خضر دستی کہ آب از سر گذشت<br /> سجدہ ئی کزوی زمین لرزیدہ است<br /> بر مرادش مہر و مہ گردیدہ است<br /> ق<br /> سنگ اگر گیرد نشان آن سجود<br /> در ہوا آشفتہ گردد ہمچو دود<br /> این زمان جز سر بزیری ہیچ نیست<br /> اندر و جز ضعف پیری ہیچ نیست<br /> آن شکوہ ربی الاعلی کجاست<br /> این گناہ اوست یا تقصیر ماست<br /> ہر کسی بر جادہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> خود تند رو<br /> ناقہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما بے زمام و ہرزہ دو<br /> صاحب قرآن و بی ذوق طلب؟<br /> العجب ثم العجب ثم العجب!<br /> گر خدا سازد ترا صاحب نظر<br /> روزگارے را کہ می آید نگر<br /> عقلہا بیباک و دلھا بی گداز<br /> چشمہا بی شرم و غرق اندر مجاز<br /> علم و فن دین و سیاست ، عقل و دل<br /> زوج زوج اندر طواف آب و گل<br /> آسیا آن مرز و بوم آفتاب<br /> غیر بین از خویشتن اندر حجاب<br /> قلب او بی واردات نو بنو<br /> حاصلش را کس نگیرد باد و جو<br /> روزگارش اندرین دیرینہ دیر<br /> ساکن و یخ بستہ و بی ذوق سیر<br /> صید ملایان و نخچیر ملوک<br /> آہوی اندیشہ او لنگ و لوک<br /> عقل و دین و دانش و ناموس و ننگ<br /> بستہ فتراک لردان فرنگ<br /> تاختم بر عالم افکار او<br /> بر دریدم پردہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> اسرار او<br /> در میان سینہ دل خون کردہ ام<br /> تا جھانش را دگرگون کردہ ام<br /> من بطبع عصر خود گفتم دو حرف<br /> کردہ ام بحرین را اندر دو ظرف<br /> حرف پیچاپیچ و حرف نیش دار<br /> تا کنم عقل و دل مردان شکار<br /> حرف تہ داری باند از فرنگ<br /> نالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> مستانہ ئی از تار چنگ<br /> اصل این از ذکر و اصل آن ز فکر<br /> ای تو بادا وارث این فکر و ذکر<br /> آب جویم از دو بحر اصل من است<br /> فصل من فصل است و ہم وصل من است<br /> تا مزاج عصر من دیگر فتاد<br /> طبع من ہنگامہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> دیگر نہاد<br /> نوجوانان تشنہ لب خالی ایاغ <br /> شستہ رو تاریک جان روشن دماغ<br /> کم نگاہ و بی یقین و نا امید<br /> چشم شان اندر جہان چیزی ندید<br /> ناکسان منکر ز خود مؤمن بہ غیر<br /> خشت بند از خاکشان معمار دیر<br /> مکتب از مقصود خویش آگاہ نیست<br /> تا بجذب اندرونش راہ نیست<br /> نور فطرت راز جانہا پاک شست<br /> یک گل رعنا ز شاخ او نرست<br /> خشت را معمار ما کج می نہد<br /> خوی بط با بچہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> شاہین دہد<br /> علم تا سوزی نگیرد از حیات<br /> دل نگیرد لذتی از واردات<br /> علم جز شرح مقامات تو نیست<br /> علم جز تفسیر آیات تو نیست<br /> سوختن میباید اندر نار حس<br /> تا بدانے نقرہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> خود را ز مس<br /> علم حق اول حواس آخر حضور<br /> آخر او مے نگنجد در شعور<br /> صد کتاب آموزی از اہل ہنر<br /> خوشتر آن درسی کہ گیری از نظر<br /> ہر کسی زان می کہ ریزد از نظر<br /> مست می گردد بانداز دگر<br /> از دم باد سحر میرد چراغ<br /> لالہ زان باد سحر ، می در ایاغ<br /> کم خور و کم خواب و کم گفتار باش<br /> گرد خود گردندہ چون پرگار باش<br /> منکر حق نزد ملا کافر است<br /> منکر خود نزد من کافر تر است<br /> آن بہ انکار وجود آمد ’’عجول،<br /> این ’’عجول‘‘ و ھم ’’ظلوم‘‘ و ہم ’’جہول‘‘<br /> شیوہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> اخلاص را محکم بگیر<br /> پاک شو از خوف سلطان و امیر<br /> عدل در قہر و رضا از کف مدہ<br /> قصد در فقر و غنا از کف مدہ<br /> حکم دشوار است ت</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ویلی مجو<br /> جز بہ قلب خویش قندیلی مجو<br /> حفظ جانہا ذکر و فکر بی حساب<br /> حفظ تنہا ضبط نفس اندر شباب<br /> حاکمی در عالم بالا و پست<br /> جز بہ حفظ جان و تن ناید بدست<br /> لذت سیر است مقصود سفر<br /> گر نگہ بر آشیان داری مپر<br /> ماہ گردد تا شود صاحب مقام<br /> سیر آدم را مقام آمد حرام<br /> زندگی جز لذت پرواز نیست<br /> آشیان با فطرت او ساز نیست<br /> رزق زاغ و کرکس اندر خاک گور<br /> رزق بازان در سواد ماہ و ہور<br /> سر دین صدق مقال اکل حلال<br /> خلوت و جلوت تماشای جمال<br /> در رہ دین سخت چون الماس زی<br /> دل بحق بر بند و بی وسواس زی<br /> سری از اسرار دین بر گویمت<br /> داستانی از مظفر گویمت<br /> اندر اخلاص عمل فرد فرید<br /> پادشاہی با مقام با یزید<br /> پیش او اسبی چو فرزندان عزیز<br /> سخت کوش چون صاحب خود در ستیز<br /> سبزہ رنگی از نجیبان عرب<br /> باوفا ، بی عیب ، پاک اندر نسب<br /> مرد مؤمن را عزیز ای نکتہ رس<br /> چیست جز قرآن و شمشیر و فرس<br /> من چہ گویم وصف آن خیر الجیاد<br /> کوہ و روی آبہا رفتی چو باد<br /> روز ہیجا از نظر آمادہ تر<br /> تند بادی طایف کوہ و کمر<br /> در تک او فتنہ ہای رستخیز<br /> سنگ از ضرب سم او ریز ریز<br /> روزی آن حیوان چو انسان ارجمند<br /> گشت از درد شکم زار و نژند<br /> کرد بیطاری علاجش از شراب<br /> اسب شہ را وارہاند از پیچ و تاب<br /> شاہ حق بین دیگر آن یکران نخواست<br /> شرع تقوی از طریق ما جداست<br /> ای ترا بخشد خدا قلب و جگر<br /> طاعت مرد مسلمانی نگر<br /> دین سراپا سوختن اندر طلب<br /> انتہایش عشق و آغازش ادب<br /> آبروی گل ز رنگ و بوی اوست<br /> بی ادب ، بی رنگ و بو ، بی آبروست<br /> نوجوانی را چو بینم بی ادب<br /> روز من تاریک می گردد چو شب<br /> تاب و تب در سینہ افزاید مرا<br /> یاد عھد مصطفی آید مرا<br /> از زمان خود پشیمان میشوم<br /> در قرون رفتہ پنھان میشوم<br /> ستر زن یا زوج یا خاک لحد<br /> ستر مردان حفظ خویش از یار بد<br /> حرف بد را بر لب آوردن خطاست<br /> کافر و مؤمن ہمہ خلق خداست<br /> آدمیت ، احترام آدمی<br /> با خبر شو از مقام آدمی<br /> آدمی از ربط و ضبط تن بہ تن<br /> بر طریق دوستی گامی بزن<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> عشق از خدا گیرد طریق<br /> می شود بر کافر و مؤمن شفیق<br /> کفر و دین را گیر در پہنای دل<br /> دل اگر بگریزد از دل وای دل<br /> گرچہ دل زندانی آب و گل است<br /> اینہمہ آفاق آفاق دل است<br /> گرچہ باشی از خداوندان دہ<br /> فقر را از کف مدہ از کف مدہ<br /> سوز او خوابیدہ در جان تو ہست<br /> این کہن می از نیاگان تو ہست<br /> در جھان جز درد دل سامان مخواہ<br /> نعمت از حق خواہ و از سلطان مخواہ<br /> ای بسا مرد حق اندیش و بصیر<br /> می شود از کثرت نعمت ضریر<br /> کثرت نعمت گداز از دل برد<br /> ناز می آرد نیاز از دل برد<br /> سالہا اندر جھان گردیدہ ام<br /> نم بہ چشم منعمان کم دیدہ ام<br /> من فدای آنکہ درویشانہ زیست<br /> وای آنکو از خدا بیگانہ زیست<br /> در مسلمانان مجو آن ذوق و شوق<br /> آن یقین آن رنگ و بو آن ذوق و شوق<br /> عالمان از علم قرآن بی نیاز<br /> صوفیان درندہ گرگ و مو دراز<br /> گرچہ اندر خانقاہان ہای و ہوست<br /> کو جوانمردی کہ صہبا در کدوست <br /> ہم مسلمانان افرنگی مآب<br /> چشمہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> کوثر بجویند از سراب<br /> بی خبر از سر دین اند این ہمہ<br /> اہل کین اند اھل کین اند این ہمہ<br /> خیر و خوبی بر خواص آمد حرام<br /> دیدہ ام صدق و صفا را در عوام<br /> اہل دین را باز دان از اہل کین<br /> ہم نشین حق بجو با او نشین<br /> کرکسان را رسم و آئین دیگر است<br /> سطوت پرواز شاہین دیگرست<br /> مرد حق از آسمان افتد چو برق<br /> ہیزم او شہر و دشت غرب و شرق<br /> ما ہنوز اندر ظلام کائنات<br /> او شریک اہتمام کائنات<br /> او کلیم و او مسیح و او خلیل<br /> او محمد او کتاب او جبرئیل<br /> آفتاب کائنات اہل دل<br /> از شعاع او حیات اہل دل<br /> اول اندر نار خود سوزد ترا<br /> باز سلطانے بیاموزد ترا<br /> ما ہمہ با سوز او صاحبدلیم<br /> ورنہ نقش باطل آب و گلیم<br /> ترسم این عصری کہ تو زادی درآن<br /> در بدن غرق است و کم داند ز جان<br /> چون بدن از قحط جان ارزان شود<br /> مرد حق در خویشتن پنھان شود<br /> در نیابد جستجو آن مرد را<br /> گرچہ بیند روبرو آن مرد را<br /> تو مگر ذوق طلب از کف مدہ<br /> گرچہ در کار تو افتد صد گرہ<br /> گر نیابی صحبت مرد خبیر<br /> از اب وجد آنچہ من دارم بگیر<br /> پیر رومی را رفیق راہ ساز<br /> تا خدا بخشد ترا سوز و گداز<br /> زانکہ رومی مغز را داند ز پوست<br /> پای او محکم فتد در کوی دوست<br /> شرح او کردند و او را کس ندید<br /> معنی او چون غزال از ما رمید<br /> رقص تن از حرف او آموختند<br /> چشم را از رقص جان بر دوختند<br /> رقص تن در گردش آرد خاک را<br /> رقص جان برھم زند افلاک را<br /> علم و حکم از رقص جان آید بدست<br /> ہم زمین ہم آسمان آید بدست<br /> فرد ازوی صاحب جذب کلیم<br /> ملت ازوی وارث ملک عظیم<br /> رقص جان آموختن کاری بود<br /> غیر حق را سوختن کاری بود<br /> تا ز نار حرص و غم سوزد جگر<br /> جان برقص اندر نیاید ای پسر<br /> ضعف ایمانست و دلگیریست غم<br /> نوجوانا ’’نیمہ پیری است غم‘‘<br /> می شناسی حرص ’’فقر حاضر‘‘ است<br /> من غلام آنکہ بر خود قاہر است<br /> ای مرا تسکین جان ناشکیب<br /> تو اگر از رقص جان گیری نصیب <br /> سر دین مصطفے گویم ترا<br /> ہم بہ قبر اندر دعا گویم ترا<br /> <br /></span></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"> <span lang="ER">این سخن آراستن بیحاصل است<br /> بر نیاید آنچہ در قعر دل است<br /> گرچہ من صد نکتہ گفتم بی حجاب<br /> نکتہ ئے دارم کہ ناید در کتاب<br /> گر بگویم مے شود پیچیدہ تر<br /> حرف و صوت او را کند پوشیدہ تر<br /> سوز او را از نگاہ من بگیر<br /> یا ز آہ صبحگاہ من بگیر<br /> مادرت درس نخستین با تو داد<br /> غنچہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تو از نسیم او گشاد<br /> از نسیم او ترا این رنگ و بوست<br /> ای متاع ما بہای تو ازوست<br /> دولت جاوید ازو اندوختی<br /> از لب او لاالہ آموختی<br /> ای پسر ذوق نگہ از من بگیر<br /> سوختن در لاالہ از من بگیر<br /> لاالہ گوئے بگو از روی جان<br /> تا ز اندام تو آید بوے جان<br /> مہر و مہ گردد ز سوز لاالہ<br /> دیدہ ام این سوز را در کوہ و کہ<br /> این دو حرف لاالہ گفتار نیست<br /> لاالہ جز تیغ بی زنہار نیست<br /> زیستن با سوز او قہاری است<br /> لاالہ ضرب است و ضرب کاری است<br /> مؤمن و پیش کسان بستن نطاق<br /> مؤمن و غداری و فقر و نفاق<br /> با پشیزی دین و ملت را فروخت<br /> ہم متاع خانہ و ہم خانہ سوخت<br /> لاالہ اندر نمازش بود و نیست<br /> نازہا اندر نیازش بود و نیست<br /> نور در صوم و صلوت او نماند<br /> جلوہ ئی در کائنات او نماند<br /> آنکہ بود اﷲ او را ساز و برگ<br /> فتنہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او حب مال و ترس مرگ<br /> رفت ازو آن مستی و ذوق و سرور<br /> دین او اندر کتاب و او بگور<br /> صحبتش با عصر حاضر در گرفت<br /> حرف دین را از دو ’’پیغمبر‘‘ گرفت<br /> آن ز ایران بود و این ہندی نژاد<br /> آن ز حج بیگانہ و این از جہاد<br /> تا جہاد و حج نماند از واجبات<br /> رفت جان از پیکر صوم و صلوت<br /> روح چون رفت از صلوت و از صیام<br /> فرد ناہموار و ملت بی نظام<br /> سینہ ہا از گرمی قرآن تہی<br /> از چنین مردان چہ امید بہی<br /> از خودی مرد مسلمان در گذشت<br /> ای خضر دستی کہ آب از سر گذشت<br /> سجدہ ئی کزوی زمین لرزیدہ است<br /> بر مرادش مہر و مہ گردیدہ است<br /> ق<br /> سنگ اگر گیرد نشان آن سجود<br /> در ہوا آشفتہ گردد ہمچو دود<br /> این زمان جز سر بزیری ہیچ نیست<br /> اندر و جز ضعف پیری ہیچ نیست<br /> آن شکوہ ربی الاعلی کجاست<br /> این گناہ اوست یا تقصیر ماست<br /> ہر کسی بر جادہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> خود تند رو<br /> ناقہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما بے زمام و ہرزہ دو<br /> صاحب قرآن و بی ذوق طلب؟<br /> العجب ثم العجب ثم العجب!<br /> گر خدا سازد ترا صاحب نظر<br /> روزگارے را کہ می آید نگر<br /> عقلہا بیباک و دلھا بی گداز<br /> چشمہا بی شرم و غرق اندر مجاز<br /> علم و فن دین و سیاست ، عقل و دل<br /> زوج زوج اندر طواف آب و گل<br /> آسیا آن مرز و بوم آفتاب<br /> غیر بین از خویشتن اندر حجاب<br /> قلب او بی واردات نو بنو<br /> حاصلش را کس نگیرد باد و جو<br /> روزگارش اندرین دیرینہ دیر<br /> ساکن و یخ بستہ و بی ذوق سیر<br /> صید ملایان و نخچیر ملوک<br /> آہوی اندیشہ او لنگ و لوک<br /> عقل و دین و دانش و ناموس و ننگ<br /> بستہ فتراک لردان فرنگ<br /> تاختم بر عالم افکار او<br /> بر دریدم پردہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> اسرار او<br /> در میان سینہ دل خون کردہ ام<br /> تا جھانش را دگرگون کردہ ام<br /> من بطبع عصر خود گفتم دو حرف<br /> کردہ ام بحرین را اندر دو ظرف<br /> حرف پیچاپیچ و حرف نیش دار<br /> تا کنم عقل و دل مردان شکار<br /> حرف تہ داری باند از فرنگ<br /> نالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> مستانہ ئی از تار چنگ<br /> اصل این از ذکر و اصل آن ز فکر<br /> ای تو بادا وارث این فکر و ذکر<br /> آب جویم از دو بحر اصل من است<br /> فصل من فصل است و ہم وصل من است<br /> تا مزاج عصر من دیگر فتاد<br /> طبع من ہنگامہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> دیگر نہاد<br /> نوجوانان تشنہ لب خالی ایاغ <br /> شستہ رو تاریک جان روشن دماغ<br /> کم نگاہ و بی یقین و نا امید<br /> چشم شان اندر جہان چیزی ندید<br /> ناکسان منکر ز خود مؤمن بہ غیر<br /> خشت بند از خاکشان معمار دیر<br /> مکتب از مقصود خویش آگاہ نیست<br /> تا بجذب اندرونش راہ نیست<br /> نور فطرت راز جانہا پاک شست<br /> یک گل رعنا ز شاخ او نرست<br /> خشت را معمار ما کج می نہد<br /> خوی بط با بچہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> شاہین دہد<br /> علم تا سوزی نگیرد از حیات<br /> دل نگیرد لذتی از واردات<br /> علم جز شرح مقامات تو نیست<br /> علم جز تفسیر آیات تو نیست<br /> سوختن میباید اندر نار حس<br /> تا بدانے نقرہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> خود را ز مس<br /> علم حق اول حواس آخر حضور<br /> آخر او مے نگنجد در شعور<br /> صد کتاب آموزی از اہل ہنر<br /> خوشتر آن درسی کہ گیری از نظر<br /> ہر کسی زان می کہ ریزد از نظر<br /> مست می گردد بانداز دگر<br /> از دم باد سحر میرد چراغ<br /> لالہ زان باد سحر ، می در ایاغ<br /> کم خور و کم خواب و کم گفتار باش<br /> گرد خود گردندہ چون پرگار باش<br /> منکر حق نزد ملا کافر است<br /> منکر خود نزد من کافر تر است<br /> آن بہ انکار وجود آمد ’’عجول،<br /> این ’’عجول‘‘ و ھم ’’ظلوم‘‘ و ہم ’’جہول‘‘<br /> شیوہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> اخلاص را محکم بگیر<br /> پاک شو از خوف سلطان و امیر<br /> عدل در قہر و رضا از کف مدہ<br /> قصد در فقر و غنا از کف مدہ<br /> حکم دشوار است ت</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ویلی مجو<br /> جز بہ قلب خویش قندیلی مجو<br /> حفظ جانہا ذکر و فکر بی حساب<br /> حفظ تنہا ضبط نفس اندر شباب<br /> حاکمی در عالم بالا و پست<br /> جز بہ حفظ جان و تن ناید بدست<br /> لذت سیر است مقصود سفر<br /> گر نگہ بر آشیان داری مپر<br /> ماہ گردد تا شود صاحب مقام<br /> سیر آدم را مقام آمد حرام<br /> زندگی جز لذت پرواز نیست<br /> آشیان با فطرت او ساز نیست<br /> رزق زاغ و کرکس اندر خاک گور<br /> رزق بازان در سواد ماہ و ہور<br /> سر دین صدق مقال اکل حلال<br /> خلوت و جلوت تماشای جمال<br /> در رہ دین سخت چون الماس زی<br /> دل بحق بر بند و بی وسواس زی<br /> سری از اسرار دین بر گویمت<br /> داستانی از مظفر گویمت<br /> اندر اخلاص عمل فرد فرید<br /> پادشاہی با مقام با یزید<br /> پیش او اسبی چو فرزندان عزیز<br /> سخت کوش چون صاحب خود در ستیز<br /> سبزہ رنگی از نجیبان عرب<br /> باوفا ، بی عیب ، پاک اندر نسب<br /> مرد مؤمن را عزیز ای نکتہ رس<br /> چیست جز قرآن و شمشیر و فرس<br /> من چہ گویم وصف آن خیر الجیاد<br /> کوہ و روی آبہا رفتی چو باد<br /> روز ہیجا از نظر آمادہ تر<br /> تند بادی طایف کوہ و کمر<br /> در تک او فتنہ ہای رستخیز<br /> سنگ از ضرب سم او ریز ریز<br /> روزی آن حیوان چو انسان ارجمند<br /> گشت از درد شکم زار و نژند<br /> کرد بیطاری علاجش از شراب<br /> اسب شہ را وارہاند از پیچ و تاب<br /> شاہ حق بین دیگر آن یکران نخواست<br /> شرع تقوی از طریق ما جداست<br /> ای ترا بخشد خدا قلب و جگر<br /> طاعت مرد مسلمانی نگر<br /> دین سراپا سوختن اندر طلب<br /> انتہایش عشق و آغازش ادب<br /> آبروی گل ز رنگ و بوی اوست<br /> بی ادب ، بی رنگ و بو ، بی آبروست<br /> نوجوانی را چو بینم بی ادب<br /> روز من تاریک می گردد چو شب<br /> تاب و تب در سینہ افزاید مرا<br /> یاد عھد مصطفی آید مرا<br /> از زمان خود پشیمان میشوم<br /> در قرون رفتہ پنھان میشوم<br /> ستر زن یا زوج یا خاک لحد<br /> ستر مردان حفظ خویش از یار بد<br /> حرف بد را بر لب آوردن خطاست<br /> کافر و مؤمن ہمہ خلق خداست<br /> آدمیت ، احترام آدمی<br /> با خبر شو از مقام آدمی<br /> آدمی از ربط و ضبط تن بہ تن<br /> بر طریق دوستی گامی بزن<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> عشق از خدا گیرد طریق<br /> می شود بر کافر و مؤمن شفیق<br /> کفر و دین را گیر در پہنای دل<br /> دل اگر بگریزد از دل وای دل<br /> گرچہ دل زندانی آب و گل است<br /> اینہمہ آفاق آفاق دل است<br /> گرچہ باشی از خداوندان دہ<br /> فقر را از کف مدہ از کف مدہ<br /> سوز او خوابیدہ در جان تو ہست<br /> این کہن می از نیاگان تو ہست<br /> در جھان جز درد دل سامان مخواہ<br /> نعمت از حق خواہ و از سلطان مخواہ<br /> ای بسا مرد حق اندیش و بصیر<br /> می شود از کثرت نعمت ضریر<br /> کثرت نعمت گداز از دل برد<br /> ناز می آرد نیاز از دل برد<br /> سالہا اندر جھان گردیدہ ام<br /> نم بہ چشم منعمان کم دیدہ ام<br /> من فدای آنکہ درویشانہ زیست<br /> وای آنکو از خدا بیگانہ زیست<br /> در مسلمانان مجو آن ذوق و شوق<br /> آن یقین آن رنگ و بو آن ذوق و شوق<br /> عالمان از علم قرآن بی نیاز<br /> صوفیان درندہ گرگ و مو دراز<br /> گرچہ اندر خانقاہان ہای و ہوست<br /> کو جوانمردی کہ صہبا در کدوست <br /> ہم مسلمانان افرنگی مآب<br /> چشمہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> کوثر بجویند از سراب<br /> بی خبر از سر دین اند این ہمہ<br /> اہل کین اند اھل کین اند این ہمہ<br /> خیر و خوبی بر خواص آمد حرام<br /> دیدہ ام صدق و صفا را در عوام<br /> اہل دین را باز دان از اہل کین<br /> ہم نشین حق بجو با او نشین<br /> کرکسان را رسم و آئین دیگر است<br /> سطوت پرواز شاہین دیگرست<br /> مرد حق از آسمان افتد چو برق<br /> ہیزم او شہر و دشت غرب و شرق<br /> ما ہنوز اندر ظلام کائنات<br /> او شریک اہتمام کائنات<br /> او کلیم و او مسیح و او خلیل<br /> او محمد او کتاب او جبرئیل<br /> آفتاب کائنات اہل دل<br /> از شعاع او حیات اہل دل<br /> اول اندر نار خود سوزد ترا<br /> باز سلطانے بیاموزد ترا<br /> ما ہمہ با سوز او صاحبدلیم<br /> ورنہ نقش باطل آب و گلیم<br /> ترسم این عصری کہ تو زادی درآن<br /> در بدن غرق است و کم داند ز جان<br /> چون بدن از قحط جان ارزان شود<br /> مرد حق در خویشتن پنھان شود<br /> در نیابد جستجو آن مرد را<br /> گرچہ بیند روبرو آن مرد را<br /> تو مگر ذوق طلب از کف مدہ<br /> گرچہ در کار تو افتد صد گرہ<br /> گر نیابی صحبت مرد خبیر<br /> از اب وجد آنچہ من دارم بگیر<br /> پیر رومی را رفیق راہ ساز<br /> تا خدا بخشد ترا سوز و گداز<br /> زانکہ رومی مغز را داند ز پوست<br /> پای او محکم فتد در کوی دوست<br /> شرح او کردند و او را کس ندید<br /> معنی او چون غزال از ما رمید<br /> رقص تن از حرف او آموختند<br /> چشم را از رقص جان بر دوختند<br /> رقص تن در گردش آرد خاک را<br /> رقص جان برھم زند افلاک را<br /> علم و حکم از رقص جان آید بدست<br /> ہم زمین ہم آسمان آید بدست<br /> فرد ازوی صاحب جذب کلیم<br /> ملت ازوی وارث ملک عظیم<br /> رقص جان آموختن کاری بود<br /> غیر حق را سوختن کاری بود<br /> تا ز نار حرص و غم سوزد جگر<br /> جان برقص اندر نیاید ای پسر<br /> ضعف ایمانست و دلگیریست غم<br /> نوجوانا ’’نیمہ پیری است غم‘‘<br /> می شناسی حرص ’’فقر حاضر‘‘ است<br /> من غلام آنکہ بر خود قاہر است<br /> ای مرا تسکین جان ناشکیب<br /> تو اگر از رقص جان گیری نصیب <br /> سر دین مصطفے گویم ترا<br /> ہم بہ قبر اندر دعا گویم ترا<br /> <br /></span></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1742-hazoor Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> گرچہ جنت از تجلی ہای اوست<br /> جان نیاساید بجز دیدار دوست<br /> ما ز اصل خویشتن در پردہ ایم<br /> طائریم و آشیان گم کردہ ایم<br /> علم اگر کج فطرت و بد گوہر است<br /> پیش چشم ما حجاب اکبر است<br /> علم را مقصود اگر باشد نظر<br /> می شود ھم جادہ و ہم راہبر<br /> می نہد پیش تو از قشر وجود<br /> تا تو پرسی چیست راز این نمود<br /> جادہ را ہموار سازد اینچین<br /> شوق را بیدار سازد اینچنین<br /> درد و داغ و تاب و تب بخشد ترا<br /> گریہ ہای نیم شب بخشد ترا<br /> علم تفسیر جہان رنگ و بو<br /> دیدہ و دل پرورش گیرد ازو<br /> بر مقام جذب و شوق آرد ترا<br /> باز چون جبریل بگذارد ترا<br /> عشق کس را کی بخلوت می برد<br /> او ز چشم خویش غیرت می برد<br /> اول او ہم رفیق و ہم طریق<br /> آخر او راہ رفتن بی رفیق<br /> در گذشتم زان ہمہ حور و قصور<br /> زورق جان باختم در بحر نور<br /> غرق بودم در تماشای جمال<br /> ہر زمان در انقلاب و لایزال<br /> گم شدم اندر ضمیر کائنات<br /> چون رباب آمد بچشم من حیات<br /> آنکہ ہر تارش رباب دیگری<br /> ہر نوا از دیگرے خونین تری<br /> ما ہمہ یک دودمان نار و نور<br /> آدم و مہر و مہ و جبریل و حور<br /> پیش جان آئینہ ئی آویختند<br /> حیرتے را با یقین آمیختند<br /> صبح امروزی کہ نورش ظاہر است<br /> در حضورش دوش و فردا حاضر است<br /> حق ہویدا با ہمہ اسرار خویش<br /> با نگاہ من کند دیدار خویش<br /> دیدنش افزودن بی کاستن<br /> دیدنش از قبر تن برخاستن<br /> عبد و مولا در کمین یکدگر<br /> ہر دو بیتاب اند از ذوق نظر<br /> زندگی ہر جا کہ باشد جستجوست<br /> حل نشد این نکتہ من صیدم کہ اوست<br /> عشق جان را لذت دیدار داد<br /> با زبانم جر</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ت گفتار داد<br /> ای دو عالم از تو با نور و نظر<br /> اندکے آن خاکدانی را نگر<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آزاد را ناسازگار<br /> بر دمد از سنبل او نیش خار<br /> غالبان غرق اند در عیش و طرب<br /> کار مغلوبان شمار روز و شب<br /> از ملوکیت جہان تو خراب<br /> تیرہ شب در آستین آفتاب<br /> دانش افرنگیان غارتگری<br /> دیر ہا خیبر شد از بی حیدری<br /> آنکہ گوید لاالہ بیچارہ ایست<br /> فکرش از بی مرکزی آوارہ ایست<br /> چار مرگ اندر پی این دیر میر<br /> سود خوار و والی و ملا و پیر<br /> اینچنین عالم کجا شایان تست<br /> آب و گل داغی کہ بر دامان تست<br /> ندای جمال<br /> کلک حق از نقشہای خوب و زشت<br /> ہر چہ ما را سازگار آمد نوشت<br /> چیست بودن دانی ای مرد نجیب؟<br /> از جمال ذات حق بردن نصیب<br /> آفریدن جستجوی دلبری<br /> وانمودن خویش را بر دیگری<br /> اینہمہ ہنگامہ ہای ہست و بود<br /> بی جمال ما نیاید در وجود<br /> زندگی ہم فانی و ہم باقی است<br /> این ہمہ خلاقی و مشتاقی است<br /> زندہ ئی؟ مشتاق شو خلاق شو<br /> ہمچو ما گیرندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آفاق شو<br /> در شکن آنرا کہ ناید سازگار<br /> از ضمیر خود دگر عالم بیار<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آزاد را آید گران<br /> زیستن اندر جھان دیگران<br /> ہر کہ او را قوت تخلیق نیست<br /> پیش ما جز کافر و زندیق نیست<br /> ق<br /> از جمال ما نصیب خود نبرد<br /> از نخیل زندگانے بر نخورد<br /> مرد حق برندہ چون شمشیر باش<br /> خود جہان خویش را تقدیر باش<br /> زندہ رود<br /> چیست آئین جہان رنگ و بو<br /> جز کہ آب رفتہ می ناید بجو<br /> زندگانے را سر تکرار نیست<br /> فطرت او خوگر تکرار نیست<br /> زیر گردون رجعت او را نارواست<br /> چون ز پا افتاد قومی برنخاست<br /> ملتی چون مرد ، کم خیزد ز قبر<br /> چارہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او چیست غیر از قبر و صبر<br /> ندای جمال<br /> زندگانی نیست تکرار نفس<br /> اصل او از حی و قیوم است و بس<br /> قرب جان با آنکہ گفت ’’انی قریب‘‘<br /> از حیات جاودان بردن نصیب<br /> فرد از توحید لاہوتی شود<br /> ملت از توحید جبروتی شود<br /> بایزید و شبلی و بوذر ازوست<br /> امتان را طغرل و سنجر ازوست<br /> بی تجلی نیست آڈم را ثبات<br /> جلوہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما فرد و ملت را حیات<br /> ہر دو از توحید می گیرد کمال<br /> زندگی این را جلال ، آنرا جمال<br /> این سلیمانی است آن سلمانی است<br /> آن سراپا فقر و این سلطانی است<br /> آن یکی را بیند ، این گردد یکی<br /> در جہان با آن نشین با این بزی<br /> چیست ملت ایکہ گوئی لاالہ<br /> با ہزاران چشم بودن یک نگہ<br /> اہل حق را حجت و دعوی یکیست<br /> خیمہ ہای ما جدا دلہا یکی است<br /> ذرہ ہا از یک نگاہ آفتاب<br /> یک نگہ شو تا شود حق بی حجاب<br /> یک نگاہی را بچشم کم مبین<br /> از تجلی ہای توحید است این<br /> ملتی چون می شود توحید مست<br /> قوت و جبروت می آید بدست<br /> روح ملت را وجود از انجمن<br /> روح ملت نیست محتاج بدن<br /> تا وجودش را نمود از صحبت است<br /> مرد چون شیرازہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> صحبت شکست<br /> مردہ ئی از یک نگاہی زندہ شو<br /> بگذر از بی مرکزی پایندہ شو<br /> وحدت افکار و کردار آفرین<br /> تا شوی اندر جہان صاحب نگین<br /> زندہ رود<br /> من کیم تو کیستی عالم کجاست<br /> در میان ما و تو دوری چراست<br /> من چرا در بند تقدیرم بگوی<br /> تو نمیری من چرا میرم بگوی<br /> ندای جمال<br /> بودہ ئی اندر جھان چار سو<br /> ہر کہ گنجد اندرو میرد درو<br /> زندگی خواہی خودی را پیش کن<br /> چار سو را غرق اندر خویش کن<br /> باز بینی من کیم تو کیستی<br /> در جھان چون مردی و چون زیستی<br /> زندہ رود<br /> پوزش این مرد نادان در پذیر<br /> پردہ را از چہرہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تقدیر گیر<br /> انقلاب روس و آلمان دیدہ ام<br /> شور در جان مسلمان دیدہ ام<br /> دیدہ ام تدبیر ہای غرب و شرق<br /> وانما تقدیر ہای غرب و شرق<br /> افتادن تجلی جلال<br /> ناگھان دیدم جہان خویش را<br /> آن زمین و آسمان خویش را<br /> غرق در نور شفق گون دیدمش<br /> سرخ مانند طبر خون دیدمش<br /> زان تجلی ہا کہ در جانم شکست<br /> چون کلیم اﷲ فتادم جلوہ مست<br /> نور او ھر پردگی را وانمود<br /> تاب گفتار از زبان من ربود<br /> از ضمیر عالم بی چند و چون<br /> یک نوای سوزناک آمد برون<br /> ’’بگذر از خاور و افسونی افرنگ مشو<br /> کہ نیرزد بجوی اینہمہ دیرینہ و نو<br /> آن نگینی کہ تو با اہرمنان باختہ ئی<br /> ہم بہ جبریل امینی نتوان کرد گرو<br /> زندگی انجمن آرا و نگھدار خود است<br /> ای کہ در قافلہ ئی ، بی ہمہ شو با ہمہ رو<br /> تو فروزندہ تر از مہر منیر آمدہ ئی<br /> آنچنان زی کہ بہر ذرہ رسانی پرتو<br /> چون پرکاہ کہ در رھگذر باد افتاد<br /> رفت اسکندر و دارا و قباد و خسرو<br /> از تنک جامی تو میکدہ رسوا گردید<br /> شیشہ ئی گیر و حکیمانہ بیاشام و برو‘‘<br /> <br /></span></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> گرچہ جنت از تجلی ہای اوست<br /> جان نیاساید بجز دیدار دوست<br /> ما ز اصل خویشتن در پردہ ایم<br /> طائریم و آشیان گم کردہ ایم<br /> علم اگر کج فطرت و بد گوہر است<br /> پیش چشم ما حجاب اکبر است<br /> علم را مقصود اگر باشد نظر<br /> می شود ھم جادہ و ہم راہبر<br /> می نہد پیش تو از قشر وجود<br /> تا تو پرسی چیست راز این نمود<br /> جادہ را ہموار سازد اینچین<br /> شوق را بیدار سازد اینچنین<br /> درد و داغ و تاب و تب بخشد ترا<br /> گریہ ہای نیم شب بخشد ترا<br /> علم تفسیر جہان رنگ و بو<br /> دیدہ و دل پرورش گیرد ازو<br /> بر مقام جذب و شوق آرد ترا<br /> باز چون جبریل بگذارد ترا<br /> عشق کس را کی بخلوت می برد<br /> او ز چشم خویش غیرت می برد<br /> اول او ہم رفیق و ہم طریق<br /> آخر او راہ رفتن بی رفیق<br /> در گذشتم زان ہمہ حور و قصور<br /> زورق جان باختم در بحر نور<br /> غرق بودم در تماشای جمال<br /> ہر زمان در انقلاب و لایزال<br /> گم شدم اندر ضمیر کائنات<br /> چون رباب آمد بچشم من حیات<br /> آنکہ ہر تارش رباب دیگری<br /> ہر نوا از دیگرے خونین تری<br /> ما ہمہ یک دودمان نار و نور<br /> آدم و مہر و مہ و جبریل و حور<br /> پیش جان آئینہ ئی آویختند<br /> حیرتے را با یقین آمیختند<br /> صبح امروزی کہ نورش ظاہر است<br /> در حضورش دوش و فردا حاضر است<br /> حق ہویدا با ہمہ اسرار خویش<br /> با نگاہ من کند دیدار خویش<br /> دیدنش افزودن بی کاستن<br /> دیدنش از قبر تن برخاستن<br /> عبد و مولا در کمین یکدگر<br /> ہر دو بیتاب اند از ذوق نظر<br /> زندگی ہر جا کہ باشد جستجوست<br /> حل نشد این نکتہ من صیدم کہ اوست<br /> عشق جان را لذت دیدار داد<br /> با زبانم جر</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ت گفتار داد<br /> ای دو عالم از تو با نور و نظر<br /> اندکے آن خاکدانی را نگر<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آزاد را ناسازگار<br /> بر دمد از سنبل او نیش خار<br /> غالبان غرق اند در عیش و طرب<br /> کار مغلوبان شمار روز و شب<br /> از ملوکیت جہان تو خراب<br /> تیرہ شب در آستین آفتاب<br /> دانش افرنگیان غارتگری<br /> دیر ہا خیبر شد از بی حیدری<br /> آنکہ گوید لاالہ بیچارہ ایست<br /> فکرش از بی مرکزی آوارہ ایست<br /> چار مرگ اندر پی این دیر میر<br /> سود خوار و والی و ملا و پیر<br /> اینچنین عالم کجا شایان تست<br /> آب و گل داغی کہ بر دامان تست<br /> ندای جمال<br /> کلک حق از نقشہای خوب و زشت<br /> ہر چہ ما را سازگار آمد نوشت<br /> چیست بودن دانی ای مرد نجیب؟<br /> از جمال ذات حق بردن نصیب<br /> آفریدن جستجوی دلبری<br /> وانمودن خویش را بر دیگری<br /> اینہمہ ہنگامہ ہای ہست و بود<br /> بی جمال ما نیاید در وجود<br /> زندگی ہم فانی و ہم باقی است<br /> این ہمہ خلاقی و مشتاقی است<br /> زندہ ئی؟ مشتاق شو خلاق شو<br /> ہمچو ما گیرندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آفاق شو<br /> در شکن آنرا کہ ناید سازگار<br /> از ضمیر خود دگر عالم بیار<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آزاد را آید گران<br /> زیستن اندر جھان دیگران<br /> ہر کہ او را قوت تخلیق نیست<br /> پیش ما جز کافر و زندیق نیست<br /> ق<br /> از جمال ما نصیب خود نبرد<br /> از نخیل زندگانے بر نخورد<br /> مرد حق برندہ چون شمشیر باش<br /> خود جہان خویش را تقدیر باش<br /> زندہ رود<br /> چیست آئین جہان رنگ و بو<br /> جز کہ آب رفتہ می ناید بجو<br /> زندگانے را سر تکرار نیست<br /> فطرت او خوگر تکرار نیست<br /> زیر گردون رجعت او را نارواست<br /> چون ز پا افتاد قومی برنخاست<br /> ملتی چون مرد ، کم خیزد ز قبر<br /> چارہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او چیست غیر از قبر و صبر<br /> ندای جمال<br /> زندگانی نیست تکرار نفس<br /> اصل او از حی و قیوم است و بس<br /> قرب جان با آنکہ گفت ’’انی قریب‘‘<br /> از حیات جاودان بردن نصیب<br /> فرد از توحید لاہوتی شود<br /> ملت از توحید جبروتی شود<br /> بایزید و شبلی و بوذر ازوست<br /> امتان را طغرل و سنجر ازوست<br /> بی تجلی نیست آڈم را ثبات<br /> جلوہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما فرد و ملت را حیات<br /> ہر دو از توحید می گیرد کمال<br /> زندگی این را جلال ، آنرا جمال<br /> این سلیمانی است آن سلمانی است<br /> آن سراپا فقر و این سلطانی است<br /> آن یکی را بیند ، این گردد یکی<br /> در جہان با آن نشین با این بزی<br /> چیست ملت ایکہ گوئی لاالہ<br /> با ہزاران چشم بودن یک نگہ<br /> اہل حق را حجت و دعوی یکیست<br /> خیمہ ہای ما جدا دلہا یکی است<br /> ذرہ ہا از یک نگاہ آفتاب<br /> یک نگہ شو تا شود حق بی حجاب<br /> یک نگاہی را بچشم کم مبین<br /> از تجلی ہای توحید است این<br /> ملتی چون می شود توحید مست<br /> قوت و جبروت می آید بدست<br /> روح ملت را وجود از انجمن<br /> روح ملت نیست محتاج بدن<br /> تا وجودش را نمود از صحبت است<br /> مرد چون شیرازہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> صحبت شکست<br /> مردہ ئی از یک نگاہی زندہ شو<br /> بگذر از بی مرکزی پایندہ شو<br /> وحدت افکار و کردار آفرین<br /> تا شوی اندر جہان صاحب نگین<br /> زندہ رود<br /> من کیم تو کیستی عالم کجاست<br /> در میان ما و تو دوری چراست<br /> من چرا در بند تقدیرم بگوی<br /> تو نمیری من چرا میرم بگوی<br /> ندای جمال<br /> بودہ ئی اندر جھان چار سو<br /> ہر کہ گنجد اندرو میرد درو<br /> زندگی خواہی خودی را پیش کن<br /> چار سو را غرق اندر خویش کن<br /> باز بینی من کیم تو کیستی<br /> در جھان چون مردی و چون زیستی<br /> زندہ رود<br /> پوزش این مرد نادان در پذیر<br /> پردہ را از چہرہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تقدیر گیر<br /> انقلاب روس و آلمان دیدہ ام<br /> شور در جان مسلمان دیدہ ام<br /> دیدہ ام تدبیر ہای غرب و شرق<br /> وانما تقدیر ہای غرب و شرق<br /> افتادن تجلی جلال<br /> ناگھان دیدم جہان خویش را<br /> آن زمین و آسمان خویش را<br /> غرق در نور شفق گون دیدمش<br /> سرخ مانند طبر خون دیدمش<br /> زان تجلی ہا کہ در جانم شکست<br /> چون کلیم اﷲ فتادم جلوہ مست<br /> نور او ھر پردگی را وانمود<br /> تاب گفتار از زبان من ربود<br /> از ضمیر عالم بی چند و چون<br /> یک نوای سوزناک آمد برون<br /> ’’بگذر از خاور و افسونی افرنگ مشو<br /> کہ نیرزد بجوی اینہمہ دیرینہ و نو<br /> آن نگینی کہ تو با اہرمنان باختہ ئی<br /> ہم بہ جبریل امینی نتوان کرد گرو<br /> زندگی انجمن آرا و نگھدار خود است<br /> ای کہ در قافلہ ئی ، بی ہمہ شو با ہمہ رو<br /> تو فروزندہ تر از مہر منیر آمدہ ئی<br /> آنچنان زی کہ بہر ذرہ رسانی پرتو<br /> چون پرکاہ کہ در رھگذر باد افتاد<br /> رفت اسکندر و دارا و قباد و خسرو<br /> از تنک جامی تو میکدہ رسوا گردید<br /> شیشہ ئی گیر و حکیمانہ بیاشام و برو‘‘<br /> <br /></span></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1741-ghazalzindarood1 Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> بہ آدمی نرسیدی ، خدا چہ میجوئی<br /> ز خود گریختہ ئی آشنا چہ می جوئی<br /> دگر بشاخ گل آویز و آب و نم در کش<br /> پریدہ رنگ ز باد صبا چہ می جوئی<br /> دو قطرہ خون دلست آنچہ مشک مینامند<br /> تو ای غزال حرم در ختا چہ میجوئی<br /> عیار فقر ز سلطانی و جہانگیری است<br /> سریر جم بطلب ، بوریا چہ می جوئی<br /> سراغ او ز خیابان لالہ میگیرند<br /> نوای خون شدہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما ز ما چہ میجوئی<br /> نظر ز صحبت روشندلان بیفزاید<br /> ز درد کم بصری توتیا چہ میجوئی<br /> قلندریم و کرامات ما جہان بینی است<br /> ز ما نگاہ طلب ، کیمیا چہ می جوئی<br /> <br /></span></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> بہ آدمی نرسیدی ، خدا چہ میجوئی<br /> ز خود گریختہ ئی آشنا چہ می جوئی<br /> دگر بشاخ گل آویز و آب و نم در کش<br /> پریدہ رنگ ز باد صبا چہ می جوئی<br /> دو قطرہ خون دلست آنچہ مشک مینامند<br /> تو ای غزال حرم در ختا چہ میجوئی<br /> عیار فقر ز سلطانی و جہانگیری است<br /> سریر جم بطلب ، بوریا چہ می جوئی<br /> سراغ او ز خیابان لالہ میگیرند<br /> نوای خون شدہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما ز ما چہ میجوئی<br /> نظر ز صحبت روشندلان بیفزاید<br /> ز درد کم بصری توتیا چہ میجوئی<br /> قلندریم و کرامات ما جہان بینی است<br /> ز ما نگاہ طلب ، کیمیا چہ می جوئی<br /> <br /></span></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1740-zida-rood-rukhsat-maishhoodaaz Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER">شیشہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> صبر و سکونم ریز ریز<br /> پیر رومی گفت در گوشم کہ خیز<br /> آن حدیث شوق و آن جذب و یقین<br /> آہ آن ایوان و آن کاخ برین<br /> با دل پر خون رسیدم بر درش<br /> یک ھجوم حور دیدم بر درش<br /> بر لب شان زندہ رود ای زندہ رود<br /> زندہ رود ای صاحب سوز و سرود<br /> شور و غوغا از یسار و از یمین<br /> یکدو دم با ما نشین ، با ما نشین<br /> زندہ رود<br /> راہرو کو داند اسرار سفر<br /> ترسد از منزل ز رہزن بیشتر<br /> عشق در ہجر و وصال آسودہ نیست<br /> بی جمال لایزال آسودہ نیست<br /> ابتدا پیش بتان افتادگی<br /> انتہا از دلبران آزادگی<br /> عشق بی پروا و ہر دم در رحیل<br /> در مکان و لامکان ابن السبیل<br /> کیش ما مانند موج تیز گام<br /> اختیار جادہ و ترک مقام<br /> حوران بہشت<br /> شیوہ ہا داری مثال روزگار<br /> یک نوای خوش دریغ از ما مدار<br /> <br /></span></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER">شیشہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> صبر و سکونم ریز ریز<br /> پیر رومی گفت در گوشم کہ خیز<br /> آن حدیث شوق و آن جذب و یقین<br /> آہ آن ایوان و آن کاخ برین<br /> با دل پر خون رسیدم بر درش<br /> یک ھجوم حور دیدم بر درش<br /> بر لب شان زندہ رود ای زندہ رود<br /> زندہ رود ای صاحب سوز و سرود<br /> شور و غوغا از یسار و از یمین<br /> یکدو دم با ما نشین ، با ما نشین<br /> زندہ رود<br /> راہرو کو داند اسرار سفر<br /> ترسد از منزل ز رہزن بیشتر<br /> عشق در ہجر و وصال آسودہ نیست<br /> بی جمال لایزال آسودہ نیست<br /> ابتدا پیش بتان افتادگی<br /> انتہا از دلبران آزادگی<br /> عشق بی پروا و ہر دم در رحیل<br /> در مکان و لامکان ابن السبیل<br /> کیش ما مانند موج تیز گام<br /> اختیار جادہ و ترک مقام<br /> حوران بہشت<br /> شیوہ ہا داری مثال روزگار<br /> یک نوای خوش دریغ از ما مدار<br /> <br /></span></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1739-paighamesultan Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> رود کاویری یکی نرمک خرام<br /> خستہ ئی شاید کہ از سیر دوام<br /> در کہستان عمر ہا نالیدہ ئی<br /> راہ خود را با مژہ کاویدہ ئے<br /> ای مرا خوشتر ز جیحون و فرات<br /> ای دکن را آب تو آب حیات<br /> آہ شہری کو در آغوش تو بود<br /> حسن نوشین جلوہ از نوش تو بود<br /> کہنہ گردیدی شباب تو ہمان<br /> پیچ و تاب و رنگ و آب تو ہمان<br /> موج تو جز دانہ گوہر نزاد<br /> طرہ تو تا ابد شوریدہ باد<br /> ای ترا سازی کہ سوز زندگی است<br /> ہیچ میدانی کہ این پیغام کیست؟<br /> آنکہ میکردی طواف سطوتش<br /> بودہ ئی آئینہ دار دولتش<br /> آنکہ صحرا ہا ز تدبیرش بہشت<br /> آنکہ نقش خود بخون خود نوشت<br /> آنکہ خاکش مرجع صد آرزوست<br /> اضطراب موج تو از خون اوست<br /> آنکہ گفتارش ہمہ کردار بود<br /> مشرق اندر خواب و او بیدار بود<br /> ای من و تو موجی از رود حیات<br /> ہر نفس دیگر شود این کائنات<br /> زندگانی انقلاب ہر دمی است<br /> زانکہ او اندر سراغ عالمی است<br /> تار و پود ہر وجود از رفت و بود<br /> اینہمہ ذوق نمود از رفت و بود<br /> جادہ ہا چون رھروان اندر سفر<br /> ہر کجا پنھان سفر پیدا حضر<br /> کاروان و ناقہ و دشت و نخیل<br /> ہر چہ بینی نالد از درد رحیل<br /> در چمن گل میہمان یک نفس<br /> رنگ و آبش امتحان یک نفس<br /> موسم گل ماتم و ہم نای و نوش<br /> غنچہ در آغوش و نعش گل بدوش<br /> لالہ را گفتم یکی دیگر بسوز<br /> گفت راز ما نمی دانی ہنوز<br /> از خس و خاشاک تعمیر وجود<br /> غیر حسرت چیست پاداش نمود<br /> در سرای ہست و بود آئی میا<br /> از عدم سوی وجود آئے میا<br /> ور بیائی چون شرار از خود مرو<br /> در تلاش خرمنی آوارہ شو<br /> تاب و تب داری اگر مانند مہر<br /> پا بنہ در وسعت آباد سپہر<br /> کوہ و مرغ و گلشن و صحرا بسوز<br /> ماہیان را در تہ دریا بسوز<br /> سینہ ئی داری اگر در خورد تیر<br /> در جہان شاہین بزی شاہین بمیر<br /> زانکہ در عرض حیات آمد ثبات<br /> از خدا کم خواستم طول حیات<br /> زندگی را چیست رسم و دین و کیش<br /> یک دم شیری بہ از صد سال میش<br /> زندگی محکم ز تسلیم و رضاست<br /> موت نیرنج و طلسم و سیمیاست<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> حق ضیغم و آہوست مرگ<br /> یک مقام از صد مقام اوست مرگ<br /> می فتد بر مرگ آن مرد تمام<br /> مثل شاہینی کہ افتد بر حمام<br /> ہر زمان میرد غلام از بیم مرگ<br /> زندگی او را حرام از بیم مرگ<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آزاد را ش</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">نے دگر<br /> مرگ او را میدہد جانی دگر<br /> او خود اندیش است مرگ اندیش نیست<br /> مرگ آزادان ز آنی بیش نیست<br /> بگذر از مرگی کہ سازد با لحد<br /> زانکہ این مرگست مرگ دام و دد<br /> مرد مؤمن خواہد از یزدان پاک<br /> آن دگر مرگی کہ بر گیرد ز خاک<br /> آن دگر مرگ انتہای راہ شوق<br /> آخرین تکبیر در جنگاہ شوق<br /> گرچہ ہر مرگ است بر مؤمن شکر<br /> مرگ پور مرتضی چیزی دگر<br /> جنگ شاہان جہان غارتگری است<br /> جنگ مؤمن سنت پیغمبری است<br /> جنگ مؤمن چیست ؟ ہجرت سوی دوست<br /> ترک عالم اختیار کوی دوست<br /> آنکہ حرف شوق با اقوام گفت<br /> جنگ را رہبانی اسلام گفت<br /> کس نداند جز شہید این نکتہ را<br /> کو بخون خود خرید این نکتہ را<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;" dir="ltr"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> رود کاویری یکی نرمک خرام<br /> خستہ ئی شاید کہ از سیر دوام<br /> در کہستان عمر ہا نالیدہ ئی<br /> راہ خود را با مژہ کاویدہ ئے<br /> ای مرا خوشتر ز جیحون و فرات<br /> ای دکن را آب تو آب حیات<br /> آہ شہری کو در آغوش تو بود<br /> حسن نوشین جلوہ از نوش تو بود<br /> کہنہ گردیدی شباب تو ہمان<br /> پیچ و تاب و رنگ و آب تو ہمان<br /> موج تو جز دانہ گوہر نزاد<br /> طرہ تو تا ابد شوریدہ باد<br /> ای ترا سازی کہ سوز زندگی است<br /> ہیچ میدانی کہ این پیغام کیست؟<br /> آنکہ میکردی طواف سطوتش<br /> بودہ ئی آئینہ دار دولتش<br /> آنکہ صحرا ہا ز تدبیرش بہشت<br /> آنکہ نقش خود بخون خود نوشت<br /> آنکہ خاکش مرجع صد آرزوست<br /> اضطراب موج تو از خون اوست<br /> آنکہ گفتارش ہمہ کردار بود<br /> مشرق اندر خواب و او بیدار بود<br /> ای من و تو موجی از رود حیات<br /> ہر نفس دیگر شود این کائنات<br /> زندگانی انقلاب ہر دمی است<br /> زانکہ او اندر سراغ عالمی است<br /> تار و پود ہر وجود از رفت و بود<br /> اینہمہ ذوق نمود از رفت و بود<br /> جادہ ہا چون رھروان اندر سفر<br /> ہر کجا پنھان سفر پیدا حضر<br /> کاروان و ناقہ و دشت و نخیل<br /> ہر چہ بینی نالد از درد رحیل<br /> در چمن گل میہمان یک نفس<br /> رنگ و آبش امتحان یک نفس<br /> موسم گل ماتم و ہم نای و نوش<br /> غنچہ در آغوش و نعش گل بدوش<br /> لالہ را گفتم یکی دیگر بسوز<br /> گفت راز ما نمی دانی ہنوز<br /> از خس و خاشاک تعمیر وجود<br /> غیر حسرت چیست پاداش نمود<br /> در سرای ہست و بود آئی میا<br /> از عدم سوی وجود آئے میا<br /> ور بیائی چون شرار از خود مرو<br /> در تلاش خرمنی آوارہ شو<br /> تاب و تب داری اگر مانند مہر<br /> پا بنہ در وسعت آباد سپہر<br /> کوہ و مرغ و گلشن و صحرا بسوز<br /> ماہیان را در تہ دریا بسوز<br /> سینہ ئی داری اگر در خورد تیر<br /> در جہان شاہین بزی شاہین بمیر<br /> زانکہ در عرض حیات آمد ثبات<br /> از خدا کم خواستم طول حیات<br /> زندگی را چیست رسم و دین و کیش<br /> یک دم شیری بہ از صد سال میش<br /> زندگی محکم ز تسلیم و رضاست<br /> موت نیرنج و طلسم و سیمیاست<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> حق ضیغم و آہوست مرگ<br /> یک مقام از صد مقام اوست مرگ<br /> می فتد بر مرگ آن مرد تمام<br /> مثل شاہینی کہ افتد بر حمام<br /> ہر زمان میرد غلام از بیم مرگ<br /> زندگی او را حرام از بیم مرگ<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> آزاد را ش</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">نے دگر<br /> مرگ او را میدہد جانی دگر<br /> او خود اندیش است مرگ اندیش نیست<br /> مرگ آزادان ز آنی بیش نیست<br /> بگذر از مرگی کہ سازد با لحد<br /> زانکہ این مرگست مرگ دام و دد<br /> مرد مؤمن خواہد از یزدان پاک<br /> آن دگر مرگی کہ بر گیرد ز خاک<br /> آن دگر مرگ انتہای راہ شوق<br /> آخرین تکبیر در جنگاہ شوق<br /> گرچہ ہر مرگ است بر مؤمن شکر<br /> مرگ پور مرتضی چیزی دگر<br /> جنگ شاہان جہان غارتگری است<br /> جنگ مؤمن سنت پیغمبری است<br /> جنگ مؤمن چیست ؟ ہجرت سوی دوست<br /> ترک عالم اختیار کوی دوست<br /> آنکہ حرف شوق با اقوام گفت<br /> جنگ را رہبانی اسلام گفت<br /> کس نداند جز شہید این نکتہ را<br /> کو بخون خود خرید این نکتہ را<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;" dir="ltr"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1738-namoodarmaishoor Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"> </span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER">دست را چون مرکب تیغ و قلم کردی مدار"<br /> ہیچ غم گر مرکب تن لنگ باشد یا عرن<br /> از سر شمشیر و از نوک قلم زاید ھنر<br /> ای برادر ، ہمچو نور از نار و نار از نارون<br /> بی ہنر دان نزد بی دین ھم قلم ہم تیغ را<br /> چون نباشد دین نباشد کلک و آہن را ثمن<br /> دین گرامی شد بدانا و بنادان خوار گشت<br /> پیش نادان دین چو پیش گاو باشد یاسمن<br /> ہمچو کرپاسی کہ از یک نیمہ زو الیاس را<br />"کرتہ آید ، زو دگر نیمہ یہودی را کفن<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>ابدالی</strong><br /> آن جوان کو سلطنت ہا آفرید<br /> باز در کوہ و قفار خود رمید<br /> آتشی در کوہسارش بر فروخت<br /> خوش عیار آمد برون یا پاک سوخت<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> امتان اندر اخوت گرم خیز<br /> او برادر با برادر ، در ستیز<br /> از حیات او حیات خاور است<br /> طفلک دہ سالہ اش لشکر گر است<br /> بی خبر خود را ز خود پرداختہ<br /> ممکنات خویش را نشناختہ<br /> ہست دارای دل و غافل ز دل<br /> تن ز تن اندر فراق و دل ز دل<br /> مرد رہرو را بہ منزل راہ نیست<br /> از مقاصد جان او آگاہ نیست<br /> خوش سرود آن شاعر افغان شناس<br /> آنکہ بیند باز گوید بے ہراس<br /> آن حکیم ملت افغانیان<br /> آن طبیب علت افغانیان<br /> راز قومی دید و بیباکانہ گفت<br /> حرف حق با شوخی رندانہ گفت<br /> ’’اشتری یابد اگر افغان حر<br /> با یراق و ساز و با انبار در<br /> ہمت دونش از آن انبار در<br /> می شود خوشنود با زنگ شتر‘‘<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>ابدالی</strong><br /> در نہاد ما تب و تاب از دل است<br /> خاک را بیداری و خواب از دل است<br /> تن ز مرگ دل دگرگون می شود<br /> در مساماتش عرق خون میشود<br /> از فساد دل بدن ہیچ است ہیچ<br /> دیدہ بر دل بند و جز بر دل مپیچ<br /> آسیا یک پیکر آب و گل است<br /> ملت افغان در آن پیکر دل است<br /> از فساد او فساد آسیا<br /> در گشاد او گشاد آسیا<br /> تا دل آزاد است آزاد است تن<br /> ورنہ کاہی در رہ باد است تن<br /> ہمچو تن پابند آئین است دل<br /> مردہ از کین زندہ از دین است دل<br /> قوت دین از مقام وحدت است<br /> وحدت ار مشہود گردد ملت است<br /> شرق را از خود برد تقلید غرب<br /> باید این اقوام را تنقید غرب<br /> قوت مغرب نہ از چنگ و رباب<br /> نی ز رقص دختران بی حجاب<br /> نی ز سحر ساحران لالہ روست<br /> نی ز عریان ساق و نی از قطع موست<br /> محکمی او را نہ از لادینی است<br /> نی فروغش از خط لاتینی است<br />!قوت افرنگ از علم و فن است<br />!از ہمین آتش چراغش روشن است<br />!حکمت از قطع و برید جامہ نیست</span></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><span>!مانع علم و ہنر عمامہ نیست</span><br /> علم و فن را ای جوان شوخ و شنگ<br /> مغز میباید نہ ملبوس فرنگ<br /> اندرین رہ جز نگہ مطلوب نیست<br /> این کلہ یا آن کلہ مطلوب نیست<br /> فکر چالاکی اگر داری بس است<br /> طبع دراکی اگر داری بس است<br /> گرکسی شبہا خورد دود چراغ<br /> گیرد از علم و فن و حکمت سراغ<br /> ملک معنی کس حد او را نبست<br /> بی جھاد پیہمی ناید بدست<br /> ترک از خود رفتہ و مست فرنگ<br /> زہر نوشین خوردہ از دست فرنگ<br /> زانکہ تریاق عراق از دست داد<br /> من چہ گویم جز خدایش یار باد<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> افرنگ از ذوق نمود<br /> می برد از غربیان رقص و سرود<br /> نقد جان خویش در بازد بہ لہو<br /> علم دشوار است می سازد بہ لہو<br /> از تن آسانی بگیرد سہل را<br /> فطرت او در پذیرد سہل را<br /> سہل را جستن درین دیر کہن<br /> این دلیل آنکہ جان رفت از بدن<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> می شناسی چیست تہذیب فرنگ<br /> در جھان او دو صد فردوس رنگ<br /> جلوہ ہایش خانمانہا سوختہ<br /> شاخ و برگ و آشیانہا سوختہ<br /> ظاہرش تابندہ و گیرندہ ایست<br /> دل ضعیف است و نگہ را بندہ ایست<br /> چشم بیند دل بلغزد اندرون<br /> پیش این بتخانہ افتد سرنگون<br /> کس نداند شرق را تقدیر چیست<br /> دل بہ ظاہر بستہ را تدبیر چیست<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>ابدالی</strong><br /> آنچہ بر تقدیر مشرق قادر است<br /> حزم و حزم پھلوی و نادر است<br /> پہلوی آن وارث تخت قباد<br /> ناخن او عقدہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ایران گشاد<br /> نادر آن سرمایہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> درانیان<br /> آن نظام ملت افغانیان<br /> از غم دین و وطن زار و زبون<br /> لشکرش از کوہسار آمد برون<br /> ہم سپاہی ہم سپہ گر ہم امیر<br /> با عدو فولاد و با یاران حریر<br /> من فدای آنکہ خود را دیدہ است<br /> عصر حاضر را نکو سنجیدہ است<br /> غربیان را شیوہ ہای ساحری است<br /> تکیہ جز بر خویش کردن کافری است<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>سلطان شہید</strong><br /> باز گو از ہند و از ہندوستان<br /> آنکہ با کاہش نیرزد بوستان<br /> آنکہ اندر مسجدش ہنگامہ مرد<br /> آنکہ اندر دیر او آتش فسرد<br /> آنکہ دل از بہر او خون کردہ ایم<br /> آنکہ یادش را بجان پروردہ ایم<br /> از غم ما کن غم او را قیاس<br /> آہ از آن معشوق عاشق ناشناس<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> ہندیان منکر ز قانون فرنگ<br /> در نگیرد سحر و افسون فرنگ<br /> روح را بار گران آئین غیر<br /> گرچہ آید ز آسمان آئین غیر<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>سلطان شہید</strong><br /> چون بروید آدم از مشت گلی<br /> با دلی ، با آرزوے در دلی<br /> لذت عصیان چشیدن کار اوست<br /> غیر خود چیزی ندیدن کار اوست<br /> زانکہ بی عصیان خودی ناید بدست<br /> تا خودی ناید بدست ، آید شکست<br /> زائر شھر و دیارم بودہ ئی<br /> چشم خود را بر مزارم سودہ ئی<br /> ای شناسای حدود کائنات<br /> در دکن دیدے ز آثار حیات<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> تخم اشکی ریختم اندر دکن<br /> لالہ ہا روید ز خاک آن چمن<br /> رود کاویری مدام اندر سفر<br /> دیدہ ام در جان او شوری دگر<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>سلطان شہید</strong><br /> ای ترا دادند حرف دل فروز<br /> از تپ اشک تو می سوزم ہنوز<br /> کاو کاو ناخن مردان راز<br /> جوی خون بگشاد از رگہای ساز<br /> آن نوا کز جان تو آید برون<br /> میدہد ہر سینہ را سوز درون<br /> بودہ ام در حضرت مولای کل<br /> آنکہ بے او طی نمی گردد سبل<br /> گرچہ آنجا جر</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ت گفتار نیست<br /> روح را کاری بجز دیدار نیست<br /> سوختم از گرمی اشعار تو<br /> بر زبانم رفت از افکار تو<br /> گفت این بیتی کہ بر خواندی ز کیست<br /> اندرو ہنگامہ ہای زندگی است<br /> با ہمان سوزی کہ در سازد بجان<br /> یکدو حرف از ما بہ کاویری رسان<br /> در جھان تو زندہ رود او زندہ رود<br /> خوشترک آید سرود اندر سرود<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;" dir="ltr"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"> </span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"> </span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER">دست را چون مرکب تیغ و قلم کردی مدار"<br /> ہیچ غم گر مرکب تن لنگ باشد یا عرن<br /> از سر شمشیر و از نوک قلم زاید ھنر<br /> ای برادر ، ہمچو نور از نار و نار از نارون<br /> بی ہنر دان نزد بی دین ھم قلم ہم تیغ را<br /> چون نباشد دین نباشد کلک و آہن را ثمن<br /> دین گرامی شد بدانا و بنادان خوار گشت<br /> پیش نادان دین چو پیش گاو باشد یاسمن<br /> ہمچو کرپاسی کہ از یک نیمہ زو الیاس را<br />"کرتہ آید ، زو دگر نیمہ یہودی را کفن<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>ابدالی</strong><br /> آن جوان کو سلطنت ہا آفرید<br /> باز در کوہ و قفار خود رمید<br /> آتشی در کوہسارش بر فروخت<br /> خوش عیار آمد برون یا پاک سوخت<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> امتان اندر اخوت گرم خیز<br /> او برادر با برادر ، در ستیز<br /> از حیات او حیات خاور است<br /> طفلک دہ سالہ اش لشکر گر است<br /> بی خبر خود را ز خود پرداختہ<br /> ممکنات خویش را نشناختہ<br /> ہست دارای دل و غافل ز دل<br /> تن ز تن اندر فراق و دل ز دل<br /> مرد رہرو را بہ منزل راہ نیست<br /> از مقاصد جان او آگاہ نیست<br /> خوش سرود آن شاعر افغان شناس<br /> آنکہ بیند باز گوید بے ہراس<br /> آن حکیم ملت افغانیان<br /> آن طبیب علت افغانیان<br /> راز قومی دید و بیباکانہ گفت<br /> حرف حق با شوخی رندانہ گفت<br /> ’’اشتری یابد اگر افغان حر<br /> با یراق و ساز و با انبار در<br /> ہمت دونش از آن انبار در<br /> می شود خوشنود با زنگ شتر‘‘<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>ابدالی</strong><br /> در نہاد ما تب و تاب از دل است<br /> خاک را بیداری و خواب از دل است<br /> تن ز مرگ دل دگرگون می شود<br /> در مساماتش عرق خون میشود<br /> از فساد دل بدن ہیچ است ہیچ<br /> دیدہ بر دل بند و جز بر دل مپیچ<br /> آسیا یک پیکر آب و گل است<br /> ملت افغان در آن پیکر دل است<br /> از فساد او فساد آسیا<br /> در گشاد او گشاد آسیا<br /> تا دل آزاد است آزاد است تن<br /> ورنہ کاہی در رہ باد است تن<br /> ہمچو تن پابند آئین است دل<br /> مردہ از کین زندہ از دین است دل<br /> قوت دین از مقام وحدت است<br /> وحدت ار مشہود گردد ملت است<br /> شرق را از خود برد تقلید غرب<br /> باید این اقوام را تنقید غرب<br /> قوت مغرب نہ از چنگ و رباب<br /> نی ز رقص دختران بی حجاب<br /> نی ز سحر ساحران لالہ روست<br /> نی ز عریان ساق و نی از قطع موست<br /> محکمی او را نہ از لادینی است<br /> نی فروغش از خط لاتینی است<br />!قوت افرنگ از علم و فن است<br />!از ہمین آتش چراغش روشن است<br />!حکمت از قطع و برید جامہ نیست</span></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><span>!مانع علم و ہنر عمامہ نیست</span><br /> علم و فن را ای جوان شوخ و شنگ<br /> مغز میباید نہ ملبوس فرنگ<br /> اندرین رہ جز نگہ مطلوب نیست<br /> این کلہ یا آن کلہ مطلوب نیست<br /> فکر چالاکی اگر داری بس است<br /> طبع دراکی اگر داری بس است<br /> گرکسی شبہا خورد دود چراغ<br /> گیرد از علم و فن و حکمت سراغ<br /> ملک معنی کس حد او را نبست<br /> بی جھاد پیہمی ناید بدست<br /> ترک از خود رفتہ و مست فرنگ<br /> زہر نوشین خوردہ از دست فرنگ<br /> زانکہ تریاق عراق از دست داد<br /> من چہ گویم جز خدایش یار باد<br /> بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> افرنگ از ذوق نمود<br /> می برد از غربیان رقص و سرود<br /> نقد جان خویش در بازد بہ لہو<br /> علم دشوار است می سازد بہ لہو<br /> از تن آسانی بگیرد سہل را<br /> فطرت او در پذیرد سہل را<br /> سہل را جستن درین دیر کہن<br /> این دلیل آنکہ جان رفت از بدن<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> می شناسی چیست تہذیب فرنگ<br /> در جھان او دو صد فردوس رنگ<br /> جلوہ ہایش خانمانہا سوختہ<br /> شاخ و برگ و آشیانہا سوختہ<br /> ظاہرش تابندہ و گیرندہ ایست<br /> دل ضعیف است و نگہ را بندہ ایست<br /> چشم بیند دل بلغزد اندرون<br /> پیش این بتخانہ افتد سرنگون<br /> کس نداند شرق را تقدیر چیست<br /> دل بہ ظاہر بستہ را تدبیر چیست<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>ابدالی</strong><br /> آنچہ بر تقدیر مشرق قادر است<br /> حزم و حزم پھلوی و نادر است<br /> پہلوی آن وارث تخت قباد<br /> ناخن او عقدہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ایران گشاد<br /> نادر آن سرمایہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> درانیان<br /> آن نظام ملت افغانیان<br /> از غم دین و وطن زار و زبون<br /> لشکرش از کوہسار آمد برون<br /> ہم سپاہی ہم سپہ گر ہم امیر<br /> با عدو فولاد و با یاران حریر<br /> من فدای آنکہ خود را دیدہ است<br /> عصر حاضر را نکو سنجیدہ است<br /> غربیان را شیوہ ہای ساحری است<br /> تکیہ جز بر خویش کردن کافری است<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>سلطان شہید</strong><br /> باز گو از ہند و از ہندوستان<br /> آنکہ با کاہش نیرزد بوستان<br /> آنکہ اندر مسجدش ہنگامہ مرد<br /> آنکہ اندر دیر او آتش فسرد<br /> آنکہ دل از بہر او خون کردہ ایم<br /> آنکہ یادش را بجان پروردہ ایم<br /> از غم ما کن غم او را قیاس<br /> آہ از آن معشوق عاشق ناشناس<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> ہندیان منکر ز قانون فرنگ<br /> در نگیرد سحر و افسون فرنگ<br /> روح را بار گران آئین غیر<br /> گرچہ آید ز آسمان آئین غیر<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>سلطان شہید</strong><br /> چون بروید آدم از مشت گلی<br /> با دلی ، با آرزوے در دلی<br /> لذت عصیان چشیدن کار اوست<br /> غیر خود چیزی ندیدن کار اوست<br /> زانکہ بی عصیان خودی ناید بدست<br /> تا خودی ناید بدست ، آید شکست<br /> زائر شھر و دیارم بودہ ئی<br /> چشم خود را بر مزارم سودہ ئی<br /> ای شناسای حدود کائنات<br /> در دکن دیدے ز آثار حیات<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>زندہ رود</strong><br /> تخم اشکی ریختم اندر دکن<br /> لالہ ہا روید ز خاک آن چمن<br /> رود کاویری مدام اندر سفر<br /> دیدہ ام در جان او شوری دگر<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;"> </p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"><strong>سلطان شہید</strong><br /> ای ترا دادند حرف دل فروز<br /> از تپ اشک تو می سوزم ہنوز<br /> کاو کاو ناخن مردان راز<br /> جوی خون بگشاد از رگہای ساز<br /> آن نوا کز جان تو آید برون<br /> میدہد ہر سینہ را سوز درون<br /> بودہ ام در حضرت مولای کل<br /> آنکہ بے او طی نمی گردد سبل<br /> گرچہ آنجا جر</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ت گفتار نیست<br /> روح را کاری بجز دیدار نیست<br /> سوختم از گرمی اشعار تو<br /> بر زبانم رفت از افکار تو<br /> گفت این بیتی کہ بر خواندی ز کیست<br /> اندرو ہنگامہ ہای زندگی است<br /> با ہمان سوزی کہ در سازد بجان<br /> یکدو حرف از ما بہ کاویری رسان<br /> در جھان تو زندہ رود او زندہ رود<br /> خوشترک آید سرود اندر سرود<br /> </span></span></span></p> <p style="text-align: center;" dir="ltr"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"> </span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1737-harkate-bakaakh-salateen Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> رفت در جانم صدای برتری<br /> مست بودم از نوای برتری<br /> گفت رومی ’’چشم دل بیدار بہ<br /> پا برون از حلقہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> افکار نہ<br /> کردہ ئی بر بزم درویشان گذر<br /> یک نظر کاخ سلاطین ہم نگر<br /> خسروان مشرق اندر انجمن<br /> سطوت ایران و افغان و دکن<br /> نادر آن دانای رمز اتحاد<br /> با مسلمان داد پیغام وداد<br /> مرد ابدالی وجودش آیتی<br /> داد افغان را اساس ملتی<br /> آن شہیدان محبت را امام<br /> آبروی ہند و چین و روم و شام<br /> نامش از خورشید و مہ تابندہ تر<br /> خاک قبرش از من و تو زندہ تر<br /> عشق رازی بود بر صحرا نھاد<br /> تو ندانی جان چہ مشتاقانہ داد<br /> از نگاہ خواجہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> بدر و حنین<br /> فقر سلطان وارث جذب حسین<br /> رفت سلطان زین سرای ہفت روز<br /> نوبت او در دکن باقے ہنوز‘‘<br /> حرف و صوتم خام و فکرم ناتمام<br /> کی توان گفتن حدیث آن مقام<br /> نوریان از جلوہ ہای او بصیر<br /> زندہ و دانا و گویا و خبیر،<br /> قصری از فیروزہ دیوار و درش<br /> آسمان نیلگون اندر برش<br /> رفعت او برتر از چند و چگون<br /> می کند اندیشہ را خوار و زبون<br /> آن گل و سرو و سمن آن شاخسار<br /> از لطافت مثل تصویر بھار<br /> ہر زمان برگ گل و برگ شجر<br /> دارد از ذوق نمو رنگ دگر<br /> اینقدر باد صبا افسونگر است<br /> تا مژہ برھم زنی زرد احمر است<br /> ہر طرف فوارہ ہا گوہر فروش<br /> مرغک فردوس زاد اندر خروش<br /> بارگاہی اندر آن کاخی بلند<br /> ذرہ او آفتاب اندر کمند<br /> سقف و دیوار و اساطین از عقیق<br /> فرش او از یشم و پرچین از عقیق<br /> بر یمین و بر یسار آن وثاق<br /> حوریان صف بستہ با زرین نطاق<br /> در میان بنشستہ بر اورنگ زر<br /> خسروان جم حشم بہرام فر<br /> رومی آن آئینہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> حسن ادب<br /> با کمال دلبری بگشاد لب<br /> گفت ’’مردی شاعری از خاور است<br /> شاعری یا ساحری از خاور است<br /> فکر او باریک و جانش دردمند<br /> شعر او در خاوران سوزی فکند‘‘ <br /> نادر<br /> خوش بیا ای نکتہ سنج خاوری<br /> ای کہ می زیبد ترا حرف دری<br /> محرم رازیم با ما راز گوے<br /> آنچہ میدانی ز ایران باز گوی<br /> زندہ رود<br /> بعد مدت چشم خود بر خود گشاد<br /> لیکن اندر حلقہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> دامی فتاد<br /> کشتہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ناز بتان شوخ و شنگ<br /> خالق تہذیب و تقلید فرنگ<br /> کار آن وارفتہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ملک و نسب<br /> ذکر شاپور است و تحقیر عرب<br /> روزگار او تہے از واردات<br /> از قبور کہنہ می جوید حیات<br /> با وطن پیوست و از خود در گذشت<br /> دل بہ رستم داد و از حیدر گذشت<br /> نقش باطل مے پذیرد از فرنگ<br /> سر گذشت خود بگیرد از فرنگ<br /> پیری ایران زمان یزد جرد<br /> چہرہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او بی فروغ از خون سرد<br /> دین و آئین و نظام او کہن<br /> شید و تار صبح و شام او کہن<br /> موج مے در شیشہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تاکش نبود<br /> یک شرر در تودہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> خاکش نبود<br /> تا ز صحرائی رسیدش محشری<br /> آنکہ داد او را حیات دیگری<br /> اینچین حشر از عنایات خداست<br /> پارس باقی ، روم</span><span lang="ER">ة</span><span lang="ER">الکبری کجاست<br /> آنکہ رفت از پیکر او جان پاک<br /> بی قیامت بر نمی آید ز خاک<br /> مرد صحرائی بہ ایران جان دمید<br /> باز سوی ریگزار خود رمید<br /> کہنہ را از لوح ما بسترد و رفت<br /> برگ و ساز عصر نو آورد و رفت<br /> آہ ، احسان عرب نشناحتند<br /> از تش افرنگیان بگداختند<br /> <br /></span></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> رفت در جانم صدای برتری<br /> مست بودم از نوای برتری<br /> گفت رومی ’’چشم دل بیدار بہ<br /> پا برون از حلقہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> افکار نہ<br /> کردہ ئی بر بزم درویشان گذر<br /> یک نظر کاخ سلاطین ہم نگر<br /> خسروان مشرق اندر انجمن<br /> سطوت ایران و افغان و دکن<br /> نادر آن دانای رمز اتحاد<br /> با مسلمان داد پیغام وداد<br /> مرد ابدالی وجودش آیتی<br /> داد افغان را اساس ملتی<br /> آن شہیدان محبت را امام<br /> آبروی ہند و چین و روم و شام<br /> نامش از خورشید و مہ تابندہ تر<br /> خاک قبرش از من و تو زندہ تر<br /> عشق رازی بود بر صحرا نھاد<br /> تو ندانی جان چہ مشتاقانہ داد<br /> از نگاہ خواجہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> بدر و حنین<br /> فقر سلطان وارث جذب حسین<br /> رفت سلطان زین سرای ہفت روز<br /> نوبت او در دکن باقے ہنوز‘‘<br /> حرف و صوتم خام و فکرم ناتمام<br /> کی توان گفتن حدیث آن مقام<br /> نوریان از جلوہ ہای او بصیر<br /> زندہ و دانا و گویا و خبیر،<br /> قصری از فیروزہ دیوار و درش<br /> آسمان نیلگون اندر برش<br /> رفعت او برتر از چند و چگون<br /> می کند اندیشہ را خوار و زبون<br /> آن گل و سرو و سمن آن شاخسار<br /> از لطافت مثل تصویر بھار<br /> ہر زمان برگ گل و برگ شجر<br /> دارد از ذوق نمو رنگ دگر<br /> اینقدر باد صبا افسونگر است<br /> تا مژہ برھم زنی زرد احمر است<br /> ہر طرف فوارہ ہا گوہر فروش<br /> مرغک فردوس زاد اندر خروش<br /> بارگاہی اندر آن کاخی بلند<br /> ذرہ او آفتاب اندر کمند<br /> سقف و دیوار و اساطین از عقیق<br /> فرش او از یشم و پرچین از عقیق<br /> بر یمین و بر یسار آن وثاق<br /> حوریان صف بستہ با زرین نطاق<br /> در میان بنشستہ بر اورنگ زر<br /> خسروان جم حشم بہرام فر<br /> رومی آن آئینہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> حسن ادب<br /> با کمال دلبری بگشاد لب<br /> گفت ’’مردی شاعری از خاور است<br /> شاعری یا ساحری از خاور است<br /> فکر او باریک و جانش دردمند<br /> شعر او در خاوران سوزی فکند‘‘ <br /> نادر<br /> خوش بیا ای نکتہ سنج خاوری<br /> ای کہ می زیبد ترا حرف دری<br /> محرم رازیم با ما راز گوے<br /> آنچہ میدانی ز ایران باز گوی<br /> زندہ رود<br /> بعد مدت چشم خود بر خود گشاد<br /> لیکن اندر حلقہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> دامی فتاد<br /> کشتہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ناز بتان شوخ و شنگ<br /> خالق تہذیب و تقلید فرنگ<br /> کار آن وارفتہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ملک و نسب<br /> ذکر شاپور است و تحقیر عرب<br /> روزگار او تہے از واردات<br /> از قبور کہنہ می جوید حیات<br /> با وطن پیوست و از خود در گذشت<br /> دل بہ رستم داد و از حیدر گذشت<br /> نقش باطل مے پذیرد از فرنگ<br /> سر گذشت خود بگیرد از فرنگ<br /> پیری ایران زمان یزد جرد<br /> چہرہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او بی فروغ از خون سرد<br /> دین و آئین و نظام او کہن<br /> شید و تار صبح و شام او کہن<br /> موج مے در شیشہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تاکش نبود<br /> یک شرر در تودہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> خاکش نبود<br /> تا ز صحرائی رسیدش محشری<br /> آنکہ داد او را حیات دیگری<br /> اینچین حشر از عنایات خداست<br /> پارس باقی ، روم</span><span lang="ER">ة</span><span lang="ER">الکبری کجاست<br /> آنکہ رفت از پیکر او جان پاک<br /> بی قیامت بر نمی آید ز خاک<br /> مرد صحرائی بہ ایران جان دمید<br /> باز سوی ریگزار خود رمید<br /> کہنہ را از لوح ما بسترد و رفت<br /> برگ و ساز عصر نو آورد و رفت<br /> آہ ، احسان عرب نشناحتند<br /> از تش افرنگیان بگداختند<br /> <br /></span></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1736-sohbate-yashair-hindi Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">حوریان را در قصور و در خیام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نالۂ من دعوت سوز تمام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">آن یکی از خیمہ سر بیرون کشید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">وان دگر از غرفہ رخ بنمود و دید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ہر دلی را در بہشت جاودان</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">دادم از درد و غم آن خاکدان</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زیر لب خندید پیر پاک زاد</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">گفت ’’ای جادو گر ہندی نژاد‘‘</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">آن نوا پرداز ہندی را نگر</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">شبنم از فیض نگاہ او گہر</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نکتہ آرائی کہ نامش برتری است</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">فطرت او چون سحاب آذری است</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">از چمن جز غنچۂ نورس نچید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نغمۂ تو سوی ما او را کشید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پادشاہی با نوای ارجمند</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ہم بہ فقر اندر مقام او بلند</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نقش خوبی بندد از فکر شگرف</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">یک جہان معنی نہان اندر دو حرف</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">کارگاہ زندگی را محرم است</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">او جم است و شعر او جام جم است‘‘</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ما بہ تعظیم ھنر برخاستیم</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">باز با وی صحبتی آراستیم</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زندہ رود</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ای کہ گفتی نکتہ ہای دلنواز</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">مشرق از گفتار تو دانای راز</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">شعر را سوز از کجا آید بگوی</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">از خودی یا از خدا آید بگوی</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہری</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">کس نداند در جہان شاعر کجاست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پردۂ او از بم و زیر نواست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">آن دل گرمی کہ دارد در کنار</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پیش یزدان ھم نمی گیرد قرار</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">جان ما را لذت اندر جستجوست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">شعر را سوز از مقام آرزوست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ای تو از تاک سخن مست مدام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">گر ترا آید میسر این مقام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">با دو بیتی در جہان سنگ و خشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">می توان بردن دل از حور بہشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زندہ رود</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ہندیان را دیدہ ام در پیچ و تاب</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">سر حق وقتست گوئی بی حجاب</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہری</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">این خدایان تنک مایہ ز سنگ اند و ز خشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہست کہ دور است ز دیر و ز کنشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">سجدہ بی ذوق عمل خشک و بجائی نرسد</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زندگانی ہمہ کردار ، چہ زیبا و چہ زشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">فاش گویم بتو حرفی کہ نداند ہمہ کس</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ای خوش آن بندہ کہ بر لوح دل او را بنوشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">این جھانی کہ تو بینی اثر یزدان نیست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">چرخہ از تست و ہم آن رشتہ کہ بر دوک تو رشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پیش آئین مکافات عمل سجدہ گزار</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زانکہ خیزد ز عمل دوزخ و اعراف و بہشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہری</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;"><br /></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">حوریان را در قصور و در خیام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نالۂ من دعوت سوز تمام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">آن یکی از خیمہ سر بیرون کشید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">وان دگر از غرفہ رخ بنمود و دید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ہر دلی را در بہشت جاودان</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">دادم از درد و غم آن خاکدان</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زیر لب خندید پیر پاک زاد</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">گفت ’’ای جادو گر ہندی نژاد‘‘</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">آن نوا پرداز ہندی را نگر</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">شبنم از فیض نگاہ او گہر</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نکتہ آرائی کہ نامش برتری است</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">فطرت او چون سحاب آذری است</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">از چمن جز غنچۂ نورس نچید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نغمۂ تو سوی ما او را کشید</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پادشاہی با نوای ارجمند</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ہم بہ فقر اندر مقام او بلند</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">نقش خوبی بندد از فکر شگرف</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">یک جہان معنی نہان اندر دو حرف</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">کارگاہ زندگی را محرم است</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">او جم است و شعر او جام جم است‘‘</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ما بہ تعظیم ھنر برخاستیم</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">باز با وی صحبتی آراستیم</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زندہ رود</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ای کہ گفتی نکتہ ہای دلنواز</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">مشرق از گفتار تو دانای راز</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">شعر را سوز از کجا آید بگوی</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">از خودی یا از خدا آید بگوی</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہری</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">کس نداند در جہان شاعر کجاست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پردۂ او از بم و زیر نواست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">آن دل گرمی کہ دارد در کنار</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پیش یزدان ھم نمی گیرد قرار</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">جان ما را لذت اندر جستجوست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">شعر را سوز از مقام آرزوست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ای تو از تاک سخن مست مدام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">گر ترا آید میسر این مقام</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">با دو بیتی در جہان سنگ و خشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">می توان بردن دل از حور بہشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زندہ رود</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ہندیان را دیدہ ام در پیچ و تاب</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">سر حق وقتست گوئی بی حجاب</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہری</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">این خدایان تنک مایہ ز سنگ اند و ز خشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہست کہ دور است ز دیر و ز کنشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">سجدہ بی ذوق عمل خشک و بجائی نرسد</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زندگانی ہمہ کردار ، چہ زیبا و چہ زشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">فاش گویم بتو حرفی کہ نداند ہمہ کس</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">ای خوش آن بندہ کہ بر لوح دل او را بنوشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">این جھانی کہ تو بینی اثر یزدان نیست</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">چرخہ از تست و ہم آن رشتہ کہ بر دوک تو رشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">پیش آئین مکافات عمل سجدہ گزار</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">زانکہ خیزد ز عمل دوزخ و اعراف و بہشت</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;">برتری ہری</span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 24pt;"><br /></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1735-derhuzoorshahhamdaan Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> زندہ رود<br /> از تو خواھم سر یزدان را کلید<br /> طاعت از ما جست و شیطان آفرید<br /> زشت و ناخوش را چنان آراستن<br /> در عمل از ما نکوئی خواستن<br /> از تو پرسم این فسون سازی کہ چہ<br /> با قمار بدنشین بازی کہ چہ<br /> مشت خاک و این سپہر گرد گرد<br /> خود بگو می زیبدش کاری کہ کرد<br /> کار ما ، افکار ما ، آزار ما<br /> دست با دندان گزیدن کار ما<br /> شاہ ہمدان<br /> بندہ ئی کز خویشتن دارد خبر<br /> آفریند منفعت را از ضرر<br /> بزم با دیو است آدم را وبال<br /> رزم با دیو است آدم را جمال<br /> خویش را بر اہرمن باید زدن<br /> تو ہمہ تیغ آن ہمہ سنگ فسن<br /> تیز تر شو تا فتد ضرب تو سخت<br /> ورنہ باشی در دو گیتی تیرہ بخت<br /> زندہ رود<br /> زیر گردون آدم آدم را خورد<br /> ملتی بر ملتے دیگر چرد<br /> جان ز اہل خطہ سوزد چون سپند<br /> خیزد از دل نالہ ہای دردمند<br /> زیرک و دراک و خوش گل ملتی است<br /> در جہان تر دستی او آیتی است<br /> ساغرش غلطندہ اندر خون اوست<br /> در نی من نالہ از مضمون اوست<br /> از خودی تا بی نصیب افتادہ است<br /> در دیار خود غریب افتادہ است<br /> دستمزد او بدست دیگران<br /> ماہی رودش بہ شست دیکران<br /> کاروانہا سوی منزل گام گام<br /> کار او نا خوب و بی اندام و خام<br /> از غلامی جذبہ ہای او بمرد<br /> آتشی اندر رگ تاکش فسرد<br /> تا نپنداری کہ بود است اینچین<br /> جبہہ را ہموارہ سود است اینچنین<br /> در زمانی صف شکن ہم بودہ است<br /> چیرہ و جانباز و پر دم بودہ است<br /> کوہہای خنگ سار او نگر<br /> آتشین دست چنار او نگر<br /> در بہاران لعل میریزد ز سنگ<br /> خیزد از خاکش یکی طوفان رنگ<br /> لکہ ھای ابر در کوہ و دمن<br /> پنبہ پران از کمان پنبہ زن<br /> کوہ و دریا و غروب آفتاب<br /> من خدارا دیدم آنجا بی حجاب<br /> با نسیم آوارہ بودم در نشاط<br /> ’’بشنو از نی‘‘ می سرودم در نشاط<br /> مرغکی می گفت اندر شاخسار<br /> با پشیزی می نیرزد این بہار<br /> لالہ رست و نرگس شہلا دمید<br /> باد نو روزی گریبانش درید<br /> عمرھا بالید ازین کوہ و کمر<br /> نستر از نور قمر پاکیزہ تر<br /> عمر ہا گل رخت بر بست و گشاد<br /> خاک ما دیگر شہاب الدین نزاد<br /> نالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> پر سوز آن مرغ سحر<br /> داد جانم را تب و تاب دگر<br /> تا یکی دیوانہ دیدم در خروش<br /> آنکہ برد از من متاع صبر و ہوش<br /> ’’بگذر ز ما و نالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> مستانہ ئی مجوی<br /> بگذر ز شاخ گل کہ طلسمی است رنگ و بوی<br /> گفتی کہ شبنم از ورق لالہ می چکد<br /> غافلی دلی است اینکہ بگرید کنار جوی<br /> این مشت پر کجا و سرود اینچنین کجا<br /> روح غنی است ماتمی مرگ آرزوی<br /> باد صبا اگر بہ جنیوا گذر کنی،<br /> حرفی ز ما بہ مجلس اقوام باز گوی<br /> دہقان و کشت و جوی و خیابان فروختند<br /> قومی فروختند و چہ ارزان فروختند‘‘<br /> شاہ ہمدان<br /> با تو گویم رمز باریک ای پسر<br /> تن ہمہ خاک است و جان والا گہر<br /> جسم را از بہر جان باید گداخت<br /> پاک را از خاک می باید شناخت<br /> گر ببری پارہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تن را ز تن<br /> رفت از دست تو آن لخت بدن<br /> لیکن آن جانی کہ گردد جلوہ مست<br /> گر ز دست او را دہی آید بدست<br /> جوہرش با ہیچ شی مانند نیست<br /> ہست اندر بند و اندر بند نیست<br /> گر نگھداری بمیرد در بدن<br /> ور بیفشانے ، فروغ انجمن<br /> چیست جان جلوہ مست ای مرد راد<br /> چیست جان دادن ز دست ایمرد راد<br /> چیست جان دادن بحق پرداختن<br /> کوہ را با سوز جان بگداختن<br /> جلوہ مستی خویش را دریافتن<br /> در شبان چون کوکبی بر تافتن<br /> خویش را نایافتن نابودن است<br /> یافتن خود را بخود بخشودن است<br /> ہر کہ خود را دید و غیر از خود ندید<br /> رخت از زندان خود بیرون کشید<br /> جلوہ بد مستی کہ بیند خویش را<br /> خوشتر از نوشینہ و داند نیش را<br /> در نگاہش جان چو باد ارزان شود<br /> پیش او زندان او لرزان شود<br /> تیشہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او خارہ را بر مے درد<br /> تا نصیب خود ز گیتی می برد<br /> تا ز جان بگذشت جانش جان اوست<br /> ورنہ جانش یکدو دم مہمان اوست<br /> زندہ رود<br /> گفتہ ئی از حکمت زشت و نکوی<br /> پیر دانا نکتہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> دیگر بگوی<br /> مرشد معنی نگاہان بودہ ئی<br /> محرم اسرار شاہان بودہ ئی<br /> ما فقیر و حکمران خواہد خراج<br /> چیست اصل اعتبار تخت و تاج<br /> شاہ ہمدان<br /> اصل شاہی چیست اندر شرق و غرب<br /> یا رضای امتان یا حرب و ضرب<br /> فاش گویم با تو ای والا مقام<br /> باج را جز با دو کس دادن حرام<br /> یا ’’اولی الامری‘‘ کہ ’’منکم‘‘ ش</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ن اوست<br /> آیہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> حق حجت و برہان اوست<br /> یا جوانمردی چو صرصر تند خیز<br /> شہر گیر و خویش باز اندر ستیز<br /> روز کین کشور گشا از قاہری<br /> روز صلح از شیوہ ہای دلبری<br /> می توان ایران و ہندوستان خرید<br /> پادشاہی را ز کس نتوان خرید<br /> جام جم را ای جوان باہنر<br /> کس نگیرد از دکان شیشہ گر<br /> ور بگیرد مال او جز شیشہ نیست<br /> شیشہ را غیر از شکستن پیشہ نیست<br /> غنی<br /> ہند را این ذوق آزادی کہ داد<br /> صید را سودای صیادی کہ داد<br /> آن برہمن زادگان زندہ دل<br /> لالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> احمر ز روی شان خجل<br /> تیزبین و پختہ کار و سخت کوش<br /> از نگاہشان فرنگ اندر خروش<br /> اصلشان از خاک دامنگیر ماست<br /> مطلع این اختران کشمیر ماست<br /> خاک ما را بی شرر دانی اگر<br /> بر درون خود یکی بگشا نظر<br /> اینہمہ سوزی کہ داری از کجاست<br /> این دم باد بھاری از کجاست<br /> این ہمان باد است کز ت</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ثیر او<br /> کوہسار ما بگیرد رنگ و بو<br /> ہیچ میدانی کہ روزی در ولر<br /> موجہ ئی می گفت با موج دگر<br /> چند در قلزم بہ یکدیگر زنیم<br /> خیز تا یک دم بساحل سر زنیم<br /> زادہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما یعنی آن جوی کہن<br /> شور او در وادے و کوہ و دمن<br /> ہر زمان بر سنگ رہ خود را زند<br /> تا بنای کوہ را بر می کند<br /> آن جوان کو شہر و دشت و در گرفت<br /> پرورش از شیر صد مادر گرفت<br /> سطوت او خاکیان را محشری است<br /> این ہمہ از ماست، نی از دیگری است<br /> زیستن اندر حد ساحل خطاست<br /> ساحل ما سنگی اندر راہ ماست<br /> با کران در ساختن مرگ دوام<br /> گرچہ اندر بحر غلتی صبح و شام<br /> زندگی جولان میان کوہ و دشت<br /> ای خنک موجی کہ از ساحل گذشت<br /> ایکہ خواندی خط سیمای حیات<br /> ای بہ خاور دادہ غوغای حیات<br /> ای ترا آہی کہ می سوزد جگر<br /> تو ازو بیتاب و ما بیتاب تر<br /> ای ز تو مرغ چمن را ہای و ہو<br /> سبزہ از اشک تو می گیرد وضو<br /> ایکہ از طبع تو کشت گل دمید<br /> ای ز امید تو جانہا پر امید<br /> کاروانھا را صدای تو درا<br /> تو ز اھل خطہ نومیدی چرا<br /> دل میان سینہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> شان مردہ نیست<br /> اخگر شان زیر یخ افسردہ نیست<br /> باش تا بینی کہ بی آواز صور<br /> ملتی بر خیزد از خاک قبور<br /> غم مخور ای بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> صاحب نظر<br /> بر کش آن آہی کہ سوزد خشک و تر<br /> شہر ہا زیر سپہر لاجورد<br /> سوخت از سوز دل درویش مرد<br /> سلطنت نازکتر آمد از حباب<br /> از دمی او را توان کردن خراب<br /> از نوا تشکیل تقدیر امم<br /> از نوا تخریب و تعمیر امم<br /> نشتر تو گرچہ در دلہا خلید<br /> مر ترا چونانکہ ہستی کس ندید<br /> پردہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تو از نوای شاعری است<br /> آنچہ گوئی ماورای شاعری است<br /> تازہ آشوبی فکن اندر بہشت<br /> یک نوا مستانہ زن اندر بہشت<br /> زندہ رود<br /> با نشئہ درویشی در ساز و دمادم زن<br /> چون پختہ شوی خود را بر سلطنت جم زن<br /> گفتند جہان ما آیا بتو می سازد<br /> گفتم کہ نمی سازد گفتند کہ برہم زن<br /> در میکدہ ہا دیدم شایستہ حریفی نیست<br /> با رستم دستان زن با مغچہ ہا کم زن<br /> ای لالہ صحرائی تنہا نتوانی سوخت<br /> این داغ جگر تابی بر سینہ آدم زن<br /> تو سوز درون او تو گرمے خون او<br /> باور نکنی چاکی در پیکر عالم زن<br /> عقل است چراغ تو در راہگذاری نہ<br /> عشق است ایاغ تو با بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> محرم زن<br /> لخت دل پر خونی از دیدہ فرو ریزم<br /> لعلی ز بدخشانم بردار و بخاتم زن<br /> <br /></span></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER"> زندہ رود<br /> از تو خواھم سر یزدان را کلید<br /> طاعت از ما جست و شیطان آفرید<br /> زشت و ناخوش را چنان آراستن<br /> در عمل از ما نکوئی خواستن<br /> از تو پرسم این فسون سازی کہ چہ<br /> با قمار بدنشین بازی کہ چہ<br /> مشت خاک و این سپہر گرد گرد<br /> خود بگو می زیبدش کاری کہ کرد<br /> کار ما ، افکار ما ، آزار ما<br /> دست با دندان گزیدن کار ما<br /> شاہ ہمدان<br /> بندہ ئی کز خویشتن دارد خبر<br /> آفریند منفعت را از ضرر<br /> بزم با دیو است آدم را وبال<br /> رزم با دیو است آدم را جمال<br /> خویش را بر اہرمن باید زدن<br /> تو ہمہ تیغ آن ہمہ سنگ فسن<br /> تیز تر شو تا فتد ضرب تو سخت<br /> ورنہ باشی در دو گیتی تیرہ بخت<br /> زندہ رود<br /> زیر گردون آدم آدم را خورد<br /> ملتی بر ملتے دیگر چرد<br /> جان ز اہل خطہ سوزد چون سپند<br /> خیزد از دل نالہ ہای دردمند<br /> زیرک و دراک و خوش گل ملتی است<br /> در جہان تر دستی او آیتی است<br /> ساغرش غلطندہ اندر خون اوست<br /> در نی من نالہ از مضمون اوست<br /> از خودی تا بی نصیب افتادہ است<br /> در دیار خود غریب افتادہ است<br /> دستمزد او بدست دیگران<br /> ماہی رودش بہ شست دیکران<br /> کاروانہا سوی منزل گام گام<br /> کار او نا خوب و بی اندام و خام<br /> از غلامی جذبہ ہای او بمرد<br /> آتشی اندر رگ تاکش فسرد<br /> تا نپنداری کہ بود است اینچین<br /> جبہہ را ہموارہ سود است اینچنین<br /> در زمانی صف شکن ہم بودہ است<br /> چیرہ و جانباز و پر دم بودہ است<br /> کوہہای خنگ سار او نگر<br /> آتشین دست چنار او نگر<br /> در بہاران لعل میریزد ز سنگ<br /> خیزد از خاکش یکی طوفان رنگ<br /> لکہ ھای ابر در کوہ و دمن<br /> پنبہ پران از کمان پنبہ زن<br /> کوہ و دریا و غروب آفتاب<br /> من خدارا دیدم آنجا بی حجاب<br /> با نسیم آوارہ بودم در نشاط<br /> ’’بشنو از نی‘‘ می سرودم در نشاط<br /> مرغکی می گفت اندر شاخسار<br /> با پشیزی می نیرزد این بہار<br /> لالہ رست و نرگس شہلا دمید<br /> باد نو روزی گریبانش درید<br /> عمرھا بالید ازین کوہ و کمر<br /> نستر از نور قمر پاکیزہ تر<br /> عمر ہا گل رخت بر بست و گشاد<br /> خاک ما دیگر شہاب الدین نزاد<br /> نالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> پر سوز آن مرغ سحر<br /> داد جانم را تب و تاب دگر<br /> تا یکی دیوانہ دیدم در خروش<br /> آنکہ برد از من متاع صبر و ہوش<br /> ’’بگذر ز ما و نالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> مستانہ ئی مجوی<br /> بگذر ز شاخ گل کہ طلسمی است رنگ و بوی<br /> گفتی کہ شبنم از ورق لالہ می چکد<br /> غافلی دلی است اینکہ بگرید کنار جوی<br /> این مشت پر کجا و سرود اینچنین کجا<br /> روح غنی است ماتمی مرگ آرزوی<br /> باد صبا اگر بہ جنیوا گذر کنی،<br /> حرفی ز ما بہ مجلس اقوام باز گوی<br /> دہقان و کشت و جوی و خیابان فروختند<br /> قومی فروختند و چہ ارزان فروختند‘‘<br /> شاہ ہمدان<br /> با تو گویم رمز باریک ای پسر<br /> تن ہمہ خاک است و جان والا گہر<br /> جسم را از بہر جان باید گداخت<br /> پاک را از خاک می باید شناخت<br /> گر ببری پارہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تن را ز تن<br /> رفت از دست تو آن لخت بدن<br /> لیکن آن جانی کہ گردد جلوہ مست<br /> گر ز دست او را دہی آید بدست<br /> جوہرش با ہیچ شی مانند نیست<br /> ہست اندر بند و اندر بند نیست<br /> گر نگھداری بمیرد در بدن<br /> ور بیفشانے ، فروغ انجمن<br /> چیست جان جلوہ مست ای مرد راد<br /> چیست جان دادن ز دست ایمرد راد<br /> چیست جان دادن بحق پرداختن<br /> کوہ را با سوز جان بگداختن<br /> جلوہ مستی خویش را دریافتن<br /> در شبان چون کوکبی بر تافتن<br /> خویش را نایافتن نابودن است<br /> یافتن خود را بخود بخشودن است<br /> ہر کہ خود را دید و غیر از خود ندید<br /> رخت از زندان خود بیرون کشید<br /> جلوہ بد مستی کہ بیند خویش را<br /> خوشتر از نوشینہ و داند نیش را<br /> در نگاہش جان چو باد ارزان شود<br /> پیش او زندان او لرزان شود<br /> تیشہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> او خارہ را بر مے درد<br /> تا نصیب خود ز گیتی می برد<br /> تا ز جان بگذشت جانش جان اوست<br /> ورنہ جانش یکدو دم مہمان اوست<br /> زندہ رود<br /> گفتہ ئی از حکمت زشت و نکوی<br /> پیر دانا نکتہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> دیگر بگوی<br /> مرشد معنی نگاہان بودہ ئی<br /> محرم اسرار شاہان بودہ ئی<br /> ما فقیر و حکمران خواہد خراج<br /> چیست اصل اعتبار تخت و تاج<br /> شاہ ہمدان<br /> اصل شاہی چیست اندر شرق و غرب<br /> یا رضای امتان یا حرب و ضرب<br /> فاش گویم با تو ای والا مقام<br /> باج را جز با دو کس دادن حرام<br /> یا ’’اولی الامری‘‘ کہ ’’منکم‘‘ ش</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ن اوست<br /> آیہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> حق حجت و برہان اوست<br /> یا جوانمردی چو صرصر تند خیز<br /> شہر گیر و خویش باز اندر ستیز<br /> روز کین کشور گشا از قاہری<br /> روز صلح از شیوہ ہای دلبری<br /> می توان ایران و ہندوستان خرید<br /> پادشاہی را ز کس نتوان خرید<br /> جام جم را ای جوان باہنر<br /> کس نگیرد از دکان شیشہ گر<br /> ور بگیرد مال او جز شیشہ نیست<br /> شیشہ را غیر از شکستن پیشہ نیست<br /> غنی<br /> ہند را این ذوق آزادی کہ داد<br /> صید را سودای صیادی کہ داد<br /> آن برہمن زادگان زندہ دل<br /> لالہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> احمر ز روی شان خجل<br /> تیزبین و پختہ کار و سخت کوش<br /> از نگاہشان فرنگ اندر خروش<br /> اصلشان از خاک دامنگیر ماست<br /> مطلع این اختران کشمیر ماست<br /> خاک ما را بی شرر دانی اگر<br /> بر درون خود یکی بگشا نظر<br /> اینہمہ سوزی کہ داری از کجاست<br /> این دم باد بھاری از کجاست<br /> این ہمان باد است کز ت</span><span lang="ER">أ</span><span lang="ER">ثیر او<br /> کوہسار ما بگیرد رنگ و بو<br /> ہیچ میدانی کہ روزی در ولر<br /> موجہ ئی می گفت با موج دگر<br /> چند در قلزم بہ یکدیگر زنیم<br /> خیز تا یک دم بساحل سر زنیم<br /> زادہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> ما یعنی آن جوی کہن<br /> شور او در وادے و کوہ و دمن<br /> ہر زمان بر سنگ رہ خود را زند<br /> تا بنای کوہ را بر می کند<br /> آن جوان کو شہر و دشت و در گرفت<br /> پرورش از شیر صد مادر گرفت<br /> سطوت او خاکیان را محشری است<br /> این ہمہ از ماست، نی از دیگری است<br /> زیستن اندر حد ساحل خطاست<br /> ساحل ما سنگی اندر راہ ماست<br /> با کران در ساختن مرگ دوام<br /> گرچہ اندر بحر غلتی صبح و شام<br /> زندگی جولان میان کوہ و دشت<br /> ای خنک موجی کہ از ساحل گذشت<br /> ایکہ خواندی خط سیمای حیات<br /> ای بہ خاور دادہ غوغای حیات<br /> ای ترا آہی کہ می سوزد جگر<br /> تو ازو بیتاب و ما بیتاب تر<br /> ای ز تو مرغ چمن را ہای و ہو<br /> سبزہ از اشک تو می گیرد وضو<br /> ایکہ از طبع تو کشت گل دمید<br /> ای ز امید تو جانہا پر امید<br /> کاروانھا را صدای تو درا<br /> تو ز اھل خطہ نومیدی چرا<br /> دل میان سینہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> شان مردہ نیست<br /> اخگر شان زیر یخ افسردہ نیست<br /> باش تا بینی کہ بی آواز صور<br /> ملتی بر خیزد از خاک قبور<br /> غم مخور ای بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> صاحب نظر<br /> بر کش آن آہی کہ سوزد خشک و تر<br /> شہر ہا زیر سپہر لاجورد<br /> سوخت از سوز دل درویش مرد<br /> سلطنت نازکتر آمد از حباب<br /> از دمی او را توان کردن خراب<br /> از نوا تشکیل تقدیر امم<br /> از نوا تخریب و تعمیر امم<br /> نشتر تو گرچہ در دلہا خلید<br /> مر ترا چونانکہ ہستی کس ندید<br /> پردہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> تو از نوای شاعری است<br /> آنچہ گوئی ماورای شاعری است<br /> تازہ آشوبی فکن اندر بہشت<br /> یک نوا مستانہ زن اندر بہشت<br /> زندہ رود<br /> با نشئہ درویشی در ساز و دمادم زن<br /> چون پختہ شوی خود را بر سلطنت جم زن<br /> گفتند جہان ما آیا بتو می سازد<br /> گفتم کہ نمی سازد گفتند کہ برہم زن<br /> در میکدہ ہا دیدم شایستہ حریفی نیست<br /> با رستم دستان زن با مغچہ ہا کم زن<br /> ای لالہ صحرائی تنہا نتوانی سوخت<br /> این داغ جگر تابی بر سینہ آدم زن<br /> تو سوز درون او تو گرمے خون او<br /> باور نکنی چاکی در پیکر عالم زن<br /> عقل است چراغ تو در راہگذاری نہ<br /> عشق است ایاغ تو با بندہ</span><span lang="ER">ٔ</span><span lang="ER"> محرم زن<br /> لخت دل پر خونی از دیدہ فرو ریزم<br /> لعلی ز بدخشانم بردار و بخاتم زن<br /> <br /></span></span></span></p> 2021-02-20T00:44:40+00:00 2021-02-20T00:44:40+00:00 https://www.iqbal.com.pk/poetical-works/kuliyat-e-iqbal-urdu/913-poetical-works/kuliyat-e-iqbal-farsi/javed-nama/1734-ziaarateameer Syed Bilal Hassan Shah bilal75@gmail.com

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER">حرف رومی در دلم سوزی فکند<br /> آہ پنجاب آن زمین ارجمند<br /> از تپ یاران تپیدم در بہشت<br /> کہنہ غمہا را خریدم در بہشت<br /> تا در آب گلشن صدائی دردمند<br /> از کنار حوض کوثر شد بلند<br /> ’’جمع کردم مشت خاشاکی کہ سوزم خویش را<br /> گل گمان دارد کہ بندم آشیان در گلستان‘‘<br /> غنی <br /> گفت رومی ’’آنچہ می آید نگر<br /> دل مدہ با آنچہ بگذشت ای پسر<br /> شاعر رنگین نوا طاہر غنی<br /> فقر او باطن غنی ، ظاہر غنی<br /> نغمہ ئی می خواند آن مست مدام<br /> در حضور سید والا مقام<br /> سید السادات ، سالار عجم<br /> دست او معمار تقدیر امم<br /> تا غزالی درس اﷲ ہو گرفت<br /> ذکر و فکر از دودمان او گرفت<br /> مرشد آن کشور مینو نظیر<br /> میر و درویش و سلاطین را مشیر<br /> خطہ را آن شاہ دریا آستین<br /> داد علم و صنعت و تہذیب و دین<br /> آفرید آن مرد ایران صغیر<br /> با ھنر ہای غریب و دلپذیر<br /> یک نگاہ او گشاید صد گرہ<br /> خیز و تیرش را بدل راہی بدہ‘‘</span></span></span></p>

<p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><br /></span></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="color: #000080;"><span style="font-size: 18pt;"><span lang="ER">حرف رومی در دلم سوزی فکند<br /> آہ پنجاب آن زمین ارجمند<br /> از تپ یاران تپیدم در بہشت<br /> کہنہ غمہا را خریدم در بہشت<br /> تا در آب گلشن صدائی دردمند<br /> از کنار حوض کوثر شد بلند<br /> ’’جمع کردم مشت خاشاکی کہ سوزم خویش را<br /> گل گمان دارد کہ بندم آشیان در گلستان‘‘<br /> غنی <br /> گفت رومی ’’آنچہ می آید نگر<br /> دل مدہ با آنچہ بگذشت ای پسر<br /> شاعر رنگین نوا طاہر غنی<br /> فقر او باطن غنی ، ظاہر غنی<br /> نغمہ ئی می خواند آن مست مدام<br /> در حضور سید والا مقام<br /> سید السادات ، سالار عجم<br /> دست او معمار تقدیر امم<br /> تا غزالی درس اﷲ ہو گرفت<br /> ذکر و فکر از دودمان او گرفت<br /> مرشد آن کشور مینو نظیر<br /> میر و درویش و سلاطین را مشیر<br /> خطہ را آن شاہ دریا آستین<br /> داد علم و صنعت و تہذیب و دین<br /> آفرید آن مرد ایران صغیر<br /> با ھنر ہای غریب و دلپذیر<br /> یک نگاہ او گشاید صد گرہ<br /> خیز و تیرش را بدل راہی بدہ‘‘</span></span></span></p>